Adli Bilimlerde Zehir ve/veya Psikoaktif Madde İçeren Bitkiler ve Mantarlar

Anılanmert B., Çavuş Yonar F.

Adli Biyoloji: Doğanın İzleriyle Adaletin Peşinde I, Gönül Filoğlu,Özlem Bülbül, Editör, IUC Press, İstanbul, ss.45-61, 2024

  • Yayın Türü: Kitapta Bölüm / Araştırma Kitabı
  • Basım Tarihi: 2024
  • Yayınevi: IUC Press
  • Basıldığı Şehir: İstanbul
  • Sayfa Sayıları: ss.45-61
  • Editörler: Gönül Filoğlu,Özlem Bülbül, Editör
  • İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa Adresli: Evet

Özet

Toksinler, bitkilerin/mantarların kendilerini tehditlere karşı savunmak için ürettiği metabolitlerdir. Bitkilerde bulunan başlıca zehirli maddeler alkaloitler, kardiyak ve siyanojenik glikozitler, diterpenler, oksalatlar, proantosiyanidinler, fenilpropanoidler, flavonoidler, tanenler, lignanlar, nitrojen içeren bileşikler, reçineler ve bazı proteinler veya amino asitler gibi organik bileşiklerdir. Bu toksik ikincil metabolitlerin doğası, farklı menşei yerleri ve çevresel koşullara göre değişebilmektedir. Bazı bitki/mantar toksinlerine maruz kalmak hastalıklara ve ölümlere neden olabilmektedir. Bazı zehirli bitkiler/mantarlar; insanlar ve hayvanlar üzerindeki olumsuz etkilerine rağmen, tıbbi ve nutrasötik potansiyele sahip olup yaşamı tehdit eden bazı hastalıkları dahi tedavi edebilecek faydayı sağlayabilmektedir. Doğrudan zehirlenme vakalarına ilaveten, zehirli bitki/mantarların şifalı bitkilerle kazara karıştırılması da istenmeyen durumların gözlenmesine neden olabilir. İntihar, hırsızlık vb. suçlarda silah olarak kullanılabilen türlerin yanısıra, olay yerinde tespit edilen bitki ve mantar emareleri delil niteliği taşıdığından adli öneme sahiptir. Bu bölümde adli botanik ve adli farmakognozi perspektifinden zehirli bitkiler ve mantarlar ele alınmaktadır. Zehirli bitkilere ve mantarlara ilişkin spektrum çok geniş olup, bu yazı hafif ve ağır zehirlenmelere sebep olan ve bilinmesi gereken en temel bitki ve mantar türlerini, içerdikleri toksinler/psikoaktif maddeler ve zehirlenme belirtilerini sunmayı amaçlamaktadır

Toxins are metabolites produced by plants/fungi to defend themselves against threats. The main toxic substances found in plants are organic compounds such as alkaloids, cardiac and cyanogenic glycosides, diterpenes, oxalates, proanthocyanidins, phenylpropanoids, flavonoids, tannins, lignans, nitrogen-containing compounds, resins and some proteins or amino acids. The nature of these toxic secondary metabolites may vary according to different places of origin and environmental conditions. Exposure to some plant/fungal toxins can cause illness and death. Some poisonous plants/mushrooms (despite its negative effects on humans and animals) have medicinal and nutraceutical potential and can even provide benefits that can treat some life-threatening diseases. In addition to direct poisoning cases, accidental mixing of poisonous plants/ mushrooms with medicinal plants may also cause undesirable situations. In addition to the species that can be used as weapons in crimes as suicide, theft, etc., plant and fungal traces detected at the scene have forensic importance as evidences. In this chapter, poisonous plants and mushrooms are discussed from the perspective of forensic botany and forensic pharmacognosy. The spectrum of poisonous plants and mushrooms is very wide, and this article aims to present the most basic types of plants and mushrooms that cause mild and severe poisoning that should be known, the toxins/psychoactive substances they contain and the symptoms of poisoning.