Akademik Veri Yönetim Sistemi
73. Türkiye Jeoloji Kurultayı , Ankara, Türkiye, 24 - 28 Mayıs 2021, ss.223-224, (Özet Bildiri)
Süstaşlarının kalitesini belirlemede en önemli aşama süstaşının doğal ya da sentetik olduğunun ortaya konulmasıdır. Süstaşı kullanıcıları, yüksek ücret ödediği mücevherlerin sentetik olmasını tercih etmezler. Bu sebeple, hangi süstaşı inceleniyorsa o süstaşının doğal olanları ile sentetik olarak üretilenlerinin özelliklerini çok iyi bilmek gerekir. En basit tanımıyla, süstaşının mikroskobik incelenmesinde görülecek kapanımların varlığı ve türleri, o taşın sentetik ya da doğal olduğunun belirlenmesinde önemli bilgiler verir. Süstaşları içerisinde elmastan sonra gelen yakut ve safir mineralojik olarak korund grubunda, zümrüt ise beril grubunda yer alan değerli taşlardır. Bu minerallerin değeri, sertlik, renk ve parlaklık gibi fiziksel özelliklerinden ve jeolojik birimler içerisinde nadir bulunmalarından ileri gelir. Günümüzde, süstaşlarına talebin artması, düşük kaliteli olanların iyileştirilmesine veya süstaşının aynı özelliklere sahip sentetiklerinin üretimine sebep olmuştur. İyileştirme işlemlerinde özellikle renklerin daha doygun olması, berraklığın artırılması gibi işlemler yapılarak süstaşlarının çekiciliğini arttırmak amaçlanmıştır. Berraklığa etki eden önemli unsurlar ise, süstaşının içerisindeki kapanımları yok etmek, çatlak ya da kırıkların görünürlüğünü azaltma işlemleridir. Sentetik üretimde amaç; laboratuvar ortamında üretilmesi istenen sentetik kristallerin, doğal olan mineraller ile aynı fiziksel, kimyasal ve optik özelliklere sahip olmasını ve bol miktarda üretimini sağlamaktır. Buna rağmen, sentetik olarak üretilen süstaşları hiç bir zaman doğal olanlar ile aynı ekonomik değere sahip değildirler. Değerli süstaşlarının ticareti yapılırken doğal veya sentetik olduğunu belirtmek çok önemlidir. Bu çalışmada, Dubai Uluslararası Gemoloji Enstitüsünde, doğal ve sentetik yakut, safir ve zümrütlerden oluşan 13 örnek üzerinde yapılan gemolojik incelemelerde, örneklerin doğal mı sentetik mi olduğu ve iyileştirme işlemleri sonucu kazanmış oldukları bazı dokusal özelliklerin tespiti yapılmıştır. Ayrıca incelenen örneklerin üretildiği bölgelere göre sahip oldukları karakteristik özellikleri de tanımlanmıştır. Yakut, safir ve zümrütlerin mikroskobik incelenmesinde; iğnecik ve kristal kapanımlarında ergime görüntüsü, renk dalgalanmaları, çatlaklarında koyu renk yansımaları tespit edilmiştir. Doğal olan yakut, safir ve zümrütler genellikle düzenli dizilmiş iki veya üç fazlı kristal kapanımları içerirken, sentetik olan safirlerde gaz kabarcıkları, şerit şeklinde renk değişimleri, zümrütlerde ve yakutlarda ise platin kristali kapantıları, duvak görüntüsü ayırtman özellik-lerdendir. İyileştirme amacıyla çatlakları yağ ile doldurulmuş zümrütlerde sarı-kahve renk, yakutlarda ise sarı rengin egemen olması ve bu alanlarda kırılma indisi farklılığı, minerallerde iyileştirme yapıldığının en önemli göstergelerindendir.
Anahtar Kelimeler: Süstaşı, korund-beril, değerli mineral, yakut-safir-zümrüt, mücevher,
sentetik, iyileştirme