Akademik Veri Yönetim Sistemi
77. TÜRKİYE JEOLOJİ KONGRESİ, Ankara, Türkiye, 14 - 18 Nisan 2025, ss.1-2, (Özet Bildiri)
Zümrütler tarih boyunca kral ve kraliçelerin, günümüzde ise pek çok vitrinin gözde taşlarından biri olup çarpıcı yeşil rengi ve göz alıcı parlaklığıyla dikkat çekmektedir. Mineral kimyasına bakıldığında, Be3Al2(Si6O18) formülüne sahip beril grubu mineralleri, bünyesine aldıkları iz elementler ile birlikte farklı renklere sahip olmaktadır. Mn2+ element katkısıyla pembe renk olanlar Morganit, Fe2+ katyonuna sahip sarı renkli olanlar Heliodor, Fe3+katyonuna sahip açık mavi olanlar Akuamarin, Mn3+ katkısına sahip olan kırmızı renkli olanları Bixbite (Kırmızı Beril), Fe2+ ve Fe3+ elementlerine sahip deniz yeşili rengi olanlar Yeşil Beril olarak adlandırılırken, İz elementler tarafından kirletilmemiş saf halde bulunan renksiz ve beyaz olanları Goshenite (Goşenit) olarak adlandırılmaktadır. Mineralojik formülü Be3Al2(Si6O18) olan zümrüt de beril grubunun Cr 3+ ve ± V 3+ elementlerince zengin yeşil renkli üyesidir. Yeşil bir berile zümrüt denebilmesi için renk anlamında yeşilin belirli bir doygunluğuna sahip olmalıdır. Bu da içerisinde belirli oranda Krom ve Vanadyum içeriğiyle birlikte mümkündür. Zümrütün fiziksel ve optik özelliklerine baktığımızda; Mohs Sertlik Skalasına göre sertliği 7.5-8, özgül ağırlığı 2.65-2.75, refraktif indeksi 1.565-1.602’dır.Çıkarıldığı başlıca ülkeler Brezilya, Kolombiya, Zambiya, Madagaskar ve Rusya’dır. Zümrütlerin oluşumuna bakıldığında geniş bir jeolojik dönemde oluştuğu görülmektedir. Açılmalı (ekstansiyonel) fay zonlarının oluşumu, Orojenik süreçler, Bölgesel Metamorfizma gibi tektonik olayların gelişmesi zümrüt yataklarının oluşumunu desteklerken zümrütler metamorfizma ile ilişkili hidrotermal sistemlerde, magmatik-hidrotermal damarlarda ve granitik pegmatitler içerisinde gelişmektedirler. Kolombiya zümrütleri Hidrotermal / Metamorfik oluşumlu olup, Zambiya zümrütleri şist barındıran pegmatitik ve magmatik süreçler sonucu oluşmuştur. Gemolojik olarak bir zümrütün kökenini belirlemek sertifikalandırma süreçlerinde taşa daha fazla değer katmaktadır. Köken belirlerken takip edilmesi gereken adımlar, UV-VIS-NIR spektrometresi ile elementlerin absorpsiyonlarına göre oluşum koşulunu ortaya koyma, FTIR spektroskopisi ile elde edilen grafiklerin yorumlanması, mikroskop ile analiz, Raman Spektroskopisi çalışmaları, ED-XRF veya SEM ile iz element tayininin yapılması ve Li, K, V, Cr, Fe, Rb, ve Cs gibi elementlerin bolluklarına göre köken yorumlamasının yapılması gibi süreçleri kapsamaktadır. UV-VIS-NIR sonuçlarına göre kıyaslama yaptığımızda Kolombiya zümrütlerinin spektrumlarında 700 nm' de artış gözlenirken Zambiya zümrütlerinde 850 nm'de gözlenir. Kolombiya zümrütlerinin mikroskobik incelemelerinde yaygın katı kapanımlar karbonatlar, pirit, kuvars, feldspatlar olarak görünürken engebeli üç fazlı keskin köşeli sıvı kapanımlar, gota de aceita olarak bilinen engebeli yapılar, renk konsantrasyon farkından kaynaklı dağ görünümlü Ural yapıları ve nadir olarak zümrütlerde bulunan parisit mineralleri köken belirlemede kullanılırken Zambiya zümrütlerinde flogopit, aktinolit, apatit ve biyotit gibi mineraller bulunurken bloklu sıvı kapanımlar, düzensiz şekilli çok fazlı sıvı kapanımlar, kahverengimsi-yeşilimsi mika mineralleri ve psödo-altıgen sıvı kapanımları belirgin olarak gözlenmektedir. Kolombiya zümrütleri kimyasal olarak en saf olma eğilimindedir, genellikle daha düşük konsantrasyonlarda alkali Li, K, Rb ve Cs ile Fe içerirken Zambiya zümrütleri yüksek Cs, Fe ve Li'ye sahip olma eğilimindedir.
Anahtar Kelimeler: Beril, Zümrüt, Kolombiya, Zambiya, FTIR, UV-VIS-NIR, ED-XRF.