Akademik Veri Yönetim Sistemi
Türkçe Öğretimi Sürecinde Ölçme ve Değerlendirme, Gökhan Çetinkaya, Editör, Anı Yayıncılık, Ankara, ss.145-182, 2022
Çağdaş dil öğretim yaklaşımlarında bağlam ve kültürle ilişkilendirilmesi isteniyorsa da dilbilgisi öğretiminin genel amacı, kişinin doğru ve yeterli iletişim kurabilmesi için kullandığı dilin kurallarını içselleştirebilmesidir. Bu durumda dilbilgisi
sözdizim, anlambilim ve edimbilim bileşenlerini kapsar. Amaçlanan anlam aynı olsa
da dilin kullanım biçimi gerçek anlamı ve bağlamsal anlamı değiştirebilir. Dilbilgisi
öğretiminin amacı, materyal tasarımı, öğretim süreci ve ölçme ve değerlendirme
çalışmaları gibi dilbilgisi öğretimini şekillendiren unsurlar da bunların tümünü birleştiren metin bilgisi kapsamında belirlenme ve düzenlenme durumundadır.
Dilbilgisi sınavları da öğrencilerin bildikleriyle ne yapabildiklerini değerlendirme, sınıf deneyimini yansıtma niteliklerine sahip olmalı, aynı zamanda bir öğrenme
deneyimine de olanak sağlayabilecek biçim ve içerikte tasarlanmalıdır. Bunların
yanı sıra hazırlanma kolaylığı, güvenirliği, ölçülmek isteneni yansıtması, görünüş
geçerliği, öğrenmeyi olumlu etkilemesi, farklı öğrenme amaçları için kullanılabilirliği de dilbilgisi sınavlarının özelliklerindendir.
Dilbilgisi sınavları dilbilgisi öğretme yöntemine göre değişim gösterir. Dilbilgisi
kurallarına yer verilerek yapılan açık öğretmede sıklıkla doğru/yanlış, çoktan seçmeli, kısa yanıtlı vb. sorularla yalıtılmış bilgilerin hedeflendiği bir ölçme değerlendirme
yapılırken; örtük öğretmede bağlamı da içine alan, özdevinimsel/günlük dil kullanımını gerektiren, kavrama/çözümleme ve uygulama gibi üst düzey düşünme becerilerinin de ölçülebileceği görevler oluşturulur. Böylece öğrencilerin yazılı/sözlü üretimsel olarak katılacağı hem sonuç hem de süreç odaklı bir ölçme ve değerlendirme
gerçekleştirilir. Bu tür değerlendirmelerde dilbilgisel doğrulukla birlikte karmaşıklık
ve kullanılan dilsel yapıların çeşitliliğini belirleyen ölçekler kullanılır.
Türkçe Öğretim Programlarında dilbilgisi ölçme ve değerlendirmede süreci değerlendirmek için gözlem formları, öğrenci öz değerlendirme formları, akran değerlendirme formları, öğrencilerin öğretmenleri değerlendirme formu, dereceli puanlama anahtarları, tutum ölçekleri, proje değerlendirme formları, öğrenci ürün dosyası
değerlendirme formları, öğrencinin ürün dosyasındaki çalışmalara yönelik yorumlar,
yazılı anlatımı değerlendirme ölçeği, konuşma becerisini değerlendirme formu gibi
ölçme araçları kullanılacağı belirtilir. Yukarıda sözü edilen sınav türlerinden biri ya
da her ikisi bir arada öğretme sürecinin farklı aşamalarında kullanılabilir; önemli
olan öğrencilerin hangi soru tiplerinde ne yapmaları gerektiğini bilmeleridir.
Dilbilgisi değerlendirmede kullanılan görev türleri seçmeli yanıt görevleri, sınırlı
üretim görevleri ve genişletilmiş üretim görevleri başlıkları altında sınıflandırılabilir
179
(Purpura 2004, s.127). Çağdaş dilbilgisi öğretim yaklaşımlarına koşut olarak sorun
çözme ve değerlendirme, yordama, tümevarım, tümdengelim, yaratıcı düşünmeyi de
içine alan eleştirel düşünme vb. üst düzey düşünme becerilerini ölçme ve değerlendirmeyi amaçlayan görevler vardır. Performansa dayalı değerlendirme için kullanılan performans görevleri ise hem ürün hem sürecin değerlendirilmesinin istendiği
günümüz anlayışının vazgeçilmez unsurlarıdır.