Psikolojik Kuramlar Çerçevesinde Rüya Olgusunun İncelenmesi
Klinik ve Ruh Sağlığı Psikolojik Danışmanlığı Dergisi , cilt.6, sa.1, ss.112-133, 2026 (Hakemli Dergi)
- Yayın Türü: Makale / Derleme
- Cilt numarası: 6 Sayı: 1
- Basım Tarihi: 2026
- Dergi Adı: Klinik ve Ruh Sağlığı Psikolojik Danışmanlığı Dergisi
- Sayfa Sayıları: ss.112-133
- Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
- İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa Adresli: Evet
Özet
Bu çalışmanın amacı, rüyaları yalnızca belirli bir uyku evresine özgü nörofizyolojik bir deneyim olarak ele almakla sınırlı kalmayıp, psikanalitik ve fenomonolojik yaklaşımlar çerçevesinde değerlendirmektir. Bu doğrultuda rüya deneyiminin yaşantısal anlamı, farklı kuramsal perspektifler temelinde incelenmiştir. Araştırma, anlatısal literatür derlemesi yöntemi ile yürütülmüştür. Bu kapsamda Google Akademik, PubMed, PsycINFO ve TR Dizin veri tabanlarında “rüya”, “psikanalitik rüya yorumu”, “REM uykusu” ve “fenomonolojik yaklaşımlarda rüyalar” anahtar kelimeleri kullanılarak tarama yapılmıştır. Klasik kuramsal eserlerin yanı sıra Türkçe ve İngilizce hakemli yayınlar ile bilimsel kitaplar incelenmiş; elde edilen literatür nörobiyolojik, psikanalitik ve fenomonolojik yaklaşımlar doğrultusunda kavramsal olarak sınıflandırılmış ve karşılaştırmalı bir bakış açısıyla değerlendirilmiştir. İncelenen çalışmalar, rüyaların en sık REM uykusu evresinde ortaya çıktığını ve öğrenme, bellek ile duygusal düzenleme süreçleriyle ilişkili olduğunu göstermektedir. Psikanalitik yaklaşımlar rüyaları bilinçdışı süreçler, psikolojik çatışmalar, gelişimsel örüntüler ve dilsel yapılanmalar bağlamında açıklarken; fenomonolojik yaklaşımlar rüya deneyimini bireyin yaşantısına yüklediği anlam, terapötik ilişki ve varoluşsal deneyimler çerçevesinde ele almaktadır. Çalışmada, bilişsel davranışçı terapi gibi bazı güncel psikoterapi yaklaşımlarının kapsam dışında bırakılmış olması ve ampirik veri içermemesi araştırmanın temel sınırlılıkları olarak değerlendirilmiştir. Sonuç olarak, rüyaların anlaşılması ve yorumlanmasında tek bir kuramsal yaklaşımın bakış açısıyla sınırlı kalmak yerine, farklı kuramsal perspektiflerin birbirini tamamlayıcı biçimde değerlendirilmesinin hem kuramsal bilgi birikimine hem de klinik uygulamalara katkı sağlayabileceği sonucuna ulaşılmıştır.