Osmanlı İmparatorluğu nda Devlet Muhasebesi: Anadolu Muhasebe Kayıt Kültürü

Osmanlı İmparatorluğu’nda devlet muhasebesi, Anadolu muhasebe kayıt kültürünü simgeler. Türklerin oluşturduğu, genelde Anadolu kayıt kültürü, özelde Anadolu muhasebe kayıt kültürü 1071 Malazgirt meydan muharebesini izleyen tarihlerde başlar. Bu savaşta, Büyük Selçuklu İmparatorluğu Sultanı Alparslan, Bizans ordularını yenilgiye uğratınca, Türkler Anadolu’ya gelmeye başlamışlar ve bir süre sonra da Anadolu Selçuklu Devleti’ni (1092-1308) kurmuşladır. Anadolu’ya gelirken Müslümanlığı kabul eden Türkler, Arap kültürü ile tanışmışlardır. Türklerin ikinci etkileşimi ise, 1220’lerde Anadolu’nun doğu sınırlarına kadar gelen Cengiz Han’ın Moğol orduları ile olmuştur. Bu etkileşim farklı boyutlara taşınmış ve Anadolu Selçuklu Devleti, güçlü ordulara sahip olan Moğolların vesayeti altına girmiştir. Ancak Selçukluları, mali açıdan ve kayıt düzeni açısından etkileyen Moğolların kendi kültürleri değil Fars kültürü olmuştur. Çünkü Moğol hakanı Hulagu, bugünkü İran’da İlhanlı Devleti’ni (1256-1353), kurmuş, sonra da bir Arap devleti olan Abbasi Devleti’ne (750-1258) son vermiş ve Bağdat’ta Abbasi devletinin mali yönetim kadrolarını ve kültürlerini Tebriz’e getirmiştir. İşte bu kadroların yardımı ile, Fars kültürü çerçevesinde, İlhanlı Devleti’nin mali yönetiminin ve çağın en ileri devlet muhasebesi düzenlerinden birisinin kurulduğu görülmektedir. İlhanlılarda oluşan bu kültürden , Anadolu’da önce Selçuklu Devleti ve Anadolu beylikleri, sonra da Osmanlı Devleti etkilenmiş ve Anadolu kayıt kültürünün doğuşunun önü açılmıştır. Mali yönetim ve devlet muhasebesi kültürü, İran’da kurulan İlhanlı Devleti kaynaklı olduğu için, Fars kültürü çerçevesinde Anadolu’ya girmiş ve Anadolu muhasebe kayıt kültürünü biçimlendirmiştir.