Akademik Veri Yönetim Sistemi
5. ULUSLARARASI SAĞLIK BİLİMLERİ VE YAŞAM KONGRESİ, Burdur, Türkiye, 10 - 12 Mart 2022, ss.664-665, (Özet Bildiri)
Giriş: Teknolojinin gelişimine paralel olarak insan hayatı büyük bir oranda çevrimiçi alana taşınmıştır. Bilişim sistemlerinin kullanımı artmış ve hayatı kolaylaştırmak adına pek çok işlem bu bilişim sistemleri vasıtasıyla gerçekleştirilmeye başlanmıştır. Bu gelişmelerin neticesinde ortaya çıkan çevrimiçi dönüşüm sağlık alanında da kendini göstermiştir. Günümüzde kişilerin tıbbi verileri bilgisayar ortamında tutulmaktadır. Her ne kadar işleyişi hızlandıran ve büyük kolaylıklar sağlayan bir gelişme olsa da teknolojinin bulunduğu her alanda olduğu gibi bu alanda da bazı ihlaller ortaya çıkmaya başlamıştır.
Kişilerin tıbbi verileri özel nitelikli kişisel verilerdir. Kişisel Verilerin Korunması Kanunu kapsamında bu verilere ulaşmak ve bu verileri işlemek için yetkilendirilmiş olan kişi ve kurumlardan biri de eczanelerdir. Hastalar eczaneden hizmet almak istediklerinde eczane çalışanları elektronik sistemlerinden hastanın geçmiş ilaç bilgileri ve var olan hastalık bilgileri gibi tıbbi bilgilere erişebilmektedirler. Fakat bu yetkinin sınırlarını ve hangi durumlarda verileri üçüncü kişilerle paylaşabilecekleri hususunda yeteri kadar bilgi sahibi olmadıkları zaman zaman görülmekte, bu nedenle de adli makamlara yansımaktadır.
Amaç: Bu çalışmada hastaların tıbbi bilgilerine erişme yetkisi bulunan eczane çalışanlarının, bu bilgilerin üçüncü kişilerle paylaşılıp paylaşılamayacağı konusunda bilgi düzeylerinin ve görüşlerinin araştırılması amaçlanmıştır.
Gereç ve Yöntem: Araştırma çevrimiçi anket yolu ile Türkiye genelindeki eczaneler düzeyinde yürütülmüştür. Bu anket 2022 yılı Ocak-Şubat ayı içerisinde dolaşımda kalmış ve Türkiye genelindeki eczane çalışanlarına ulaştırılmıştır. Ankette eczane çalışanları olan mesul müdür, eczacı, kalfa ve çıraklara, Kişisel Verilerin Korunması Kanunu kapsamındaki sorumlulukları ve yükümlülükleri, hastaların tıbbi bilgilerine işyeri içerisinde kimlerin erişiminin olduğu, bu tıbbi bilgilerin daha önce üçüncü kişilerle paylaşılıp paylaşılmadığı ve tıbbi bilgilerin hangi durumlarda üçüncü kişilerle paylaşılabileceği hususunda sorular yöneltilmiştir. KVKK ile ilgili 23 sorudan oluşturulan anket, toplam 139 eczane çalışanına uygulanmış elde edilen bulgular Microsoft Excel programı kullanılarak değerlendirilmiştir.
Bulgular: Anket çalışmaları neticesinde, %55,5 oranında eczanede tüm personelin hastaların tıbbi verileri görüntüleme yetkisine sahip olduğu, %7,7 düzeyinde eczane çalışanının KVKK ile ilgili bilgisi olmadığı, sadece %38 eczane çalışanın hastaların tıbbi bilgileri ile ilgili sorumlulukları ve yükümlülükleri hakkında eğitim aldığı görülmektedir. Son beş yılda herhangi bir hastaya ait tıbbi bilgileri başka kişi ve kurumlarla paylaştınız mı sorusuna %70 oranında cevap verilmediği (n=97), %3 adli makamlarla, %3 kamu kuruluşları ile, %3 işyeri ile ve %21 hastanın birinci dereceden yakınları ile paylaştığını belirtmişlerdir.
Sonuç: Bildiğimiz kadarıyla bu çalışma, serbest eczane ağlarının katılımı yoluyla sağlık hizmetinin önemli bir ayağını oluşturan eczanelerin KVKK kapsamındaki sorumluluklarının ve yükümlülüklerinin irdelenmesi, hastaların tıbbi bilgilerine işyeri içerisinde kimlerin erişiminin olduğu, bu tıbbi bilgilerin daha önce üçüncü kişilerle paylaşılıp paylaşılmadığı ve tıbbi bilgilerin hangi durumlarda üçüncü kişilerle paylaşılabileceği hususunda sistemsel boşlukların ve bu tür durumlara karşı alınması gereken tedbirlerin belirlenmesine yönelik ilk ulusal çalışmadır. Elde edilen veriler ışığında, internetin insan hayatını kolaylaştırdığı ancak aynı zamanda kişilerin özellikle tıbbi verilerinin daha ciddi korunması gerektiğini, profesyoneller, tıp doktorları ve eczacılar arasında daha güvenli bir ortamda bilgi alışverişini mümkün olması gerektiğini göstermektedir.
Anahtar Kelimeler: Adli eczacılık, KVKK, Elektronik delil, Güvenlik.