Orman Zararlıları ile Mücadelede Geoistatistik ve Coğrafi Bilgi Sistemi Kullanım Potansiyeli

Kompleks ve dinamik bir yapıya sahip ormancılık problemlerinin çözümüne yönelik karar destek mekanizmalarının geliştirilmesi ve güvenilir olarak kullanılabilirliği, farklı kaynaklardan elde edilen bilgi, teknik ve yöntemleri birleştirebilen Geomatik ve yapay-zeka yaklaşımlarını gerektirmektedir. Bu yaklaşımların kullanımı günümüzde, çevresel etki değerlendirmesi için kaynakların optimizasyonu ve nitelikli sürdürülebilir üretim maliyetlerini azaltmak gereksinimlerinden dolayı daha da gerekli olmaktadır.

Bu çalışmada ormancılık problemlerinden biri olan zararlı böceklerle mücadelede Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS) ve Geoistatistiksel yöntemlerle desteklenen çözümler ile ilgili girişimler hakkında son gelişmeler değerlendirilerek; Orthotomicus erosus ( Woll.) (Akdeniz Çam Kabuk Böceği) Kıbrıs’ın güneyinde ki ormanlık alanlarda sebep olduğu zararın mekansal dağılımını ve çeşitliliğini karakterize etmek amaçlanmıştır.

Orthotomicus erosus, Akdeniz sahil iklim mıntıkasındaki çam meşcerelerinin en önemli zararlılarındandır. Ayrıca göknar, ladin ve sedirlerde de zarar yapar. Sekonder zararlı olan bu böcek, kış kuraklığının söz konusu olduğu ılık ve kurak geçen kışların birbirini izlemesi halinde, özellikle sığ ve kumlu topraklar üzerinde bulunan çamlarda, kar kırmaları ile kurutucu rüzgârların etkisinde kalmış veya Fomes pini (Thore ex Fries) Karst ve Armillaria mellea (Wahl ex Fr.) Kumm. mantarlarıyla, çam kese böceği tırtılları tarafından zarar görmüş olan tüm yaş sınıflarındaki ağaçlarda zarar yapar. Bu nedenle O. erosus ormancılık bakımından Akdeniz Bölgesinin en önemli kabuk böceklerinden biridir.

Kıbrıs Alevkaya Şefliğinde 2009-2010 yılları arasında ibreli orman alanlarında zararlılarla mücadelede yararlanılan feromon tuzakları kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Çalışmada 940 adet İskandinav tipi tuzak ve 3800 adet feromon (Tripheron) kullanılmıştır. Alevkaya Şeflik sınırları içerisinde kabuk böceği zararının yoğun olduğu yerler tespit edilerek gerek ormandan kesilen kurumuş fidan gövdeleri gerekse atölyeden yaptırılan kerestelerle feromon tuzakları için askılar hazırlanarak tuzaklar uygun yerlere asılmıştır. Tuzakların yerlerine ait koordinatlar GPS ile ED50-UTM harita projeksiyon sistemine göre kayıt edilmiştir.  Feromon tuzaklara gelen zararlı türler toplanmış ve teşhisleri laboratuvarda yapılmıştır. Çalışmanın GIS uygulamaları ArcGIS 10 yazılımı ile yürütülmüştür. Çalışma, temelde daha önceden hazırlanmış sayısal yapıda amenajman planları, arazi modeli gibi yardımcı veriler ile örnekleme zamanları dikkate alınarak çeşitli tuzaklardan elde edilen ve teşhisi yapılan zararlı türlere ait veriler GIS ortamında değerlendirilmiştir.

Bu çalışmada Kriging yöntemlerinden ordinary kriging yöntemi uygulanmıştır. ordinary kriging uygulamasında öncelikle verilerden trend yüzeyi geçirilmiştir. Trend olarak 2. dereceden polinom yüzeyi olan quadratik yüzey seçilmiştir. Trend yüzeyine ait parametreler dayanak noktalarının (x, y, N) değerlerinden faydalanılarak en küçük kareler yöntemine göre belirlenmiştir. Kriging yöntemi ile çözüm için, kullanılacak olan variogram veya kovaryans modellerine ait bilinmeyen parametrelerin çözümlenmesi ya da daha önceden verilmesi gereklidir. Bu uygulamada variogram modellinden faydalanılmıştır. Hesaplanan variogram yön bağımsızdır. O. oresus için farklı gözlem zamanları dikkate alınarak elde edilen ordinary kriging haritalarının değerlendirilmesiyle, O. erosus’a ait mevsimlere göre zarar yoğunluğu ve çeşitliliği ortaya konulabilecektir.