Research Information System
5. ULUSLARARASI ERCİYES BİLİMSEL ARAŞTIRMALAR KONGRESİ, Kayseri, Turkey, 16 - 17 April 2021, pp.11-32, (Full Text)
Özet
Tipografi;
harf ve semboller kullanılarak uygulanmış olan yazı sanatıdır. Herhangi bir ses
olmayan ve diyalektik özelliği bulunmayan iletişim kurmayı sağlayan bütün
işaretlere yazı denilmektedir. Bir başka anlatımla; insanların düşüncelerini, anlatmak
istediklerini herhangi bir malzeme üzerine çizerek, kazıyarak veya yazarak
kullanmış oldukları şekil ve işaretlerin bütününe verilen isimdir. İnsanlığın
tarihi kadar eski olan yazı, yüzyıllarca gelişmiş çizgilerden harfler, harflerden
alfabe şekline ulaşmıştır. Çıkış kaynakları ve harflerin şekilleri birbirinden farklı
olan yazı, tüm toplumların meydana getirmiş olduğu söylemleri için kullanılmış
ve medeniyetlerin kurulmasına sebep olmuştur. Bu medeniyetlerden biri olan Anadolu
Selçukluları yapmış oldukları mimari eserlerden, kullandıkları madeni eşyalara
kadar yazıyı farklı alanlarda, farklı tekniklerle kullanmışlardır.
Anadolu
Selçuklu Döneminde başkent Konya olmak üzere, Kayseri, Sivas, Erzurum, Amasya,
Tokat, Alanya, Ankara, Afyonkarahisar, Niğde, Nevşehir gibi Selçuklunun mimari yapılaşmasının
yer aldığı şehirlerde teknik açıdan birbirinden farklı bezeme üslupları, tipografi
karakterleri kullanılmıştır. Selçuklu dönemi mimari yapılaşmasının bezeme
alanındaki genel karakteristik özelliği; kesme taş malzeme, taş ve çini
işçiliğine dayalı süsleme tarzıdır. Selçuklu mimarisinde taç kapılar, pencereler,
köşe kuleleri, sundurmalar, minareler gibi dış cepheler zengin taş işçiliği ile
süslenmiş; yapı içlerinde ise mihrap, minber, eyvan, kubbe geçişleri, sütun
başlıkları gibi alanlar bitkisel motifler, kûfî yazı, muhakkak yazı ve celî
sülüs yazı üslupları ile dikkat çekmektedir. Bu makalede
Anadolu Selçuklu dönemi mimari yapılarında kullanılmış olan tipografi
karakterleri üzerine inceleme yapılacaktır.
Anahtar Kelimeler: Anadolu Selçuklu Dönemi, Mimari, Taş İşlemeciliği, Tipografi.