Research Information System
Uluslararası Katılımlı Sedimantoloji Çalışma Grubu 2020 Çalıştayı- Gölsel Çökelme Sistemleri, Balıkesir, Turkey, 2 - 05 September 2021, vol.1, pp.73-74, (Summary Text)
The Yenipazar Basin of Central Sakarya, is located between Gölpazarı district of Bilecik province in the west and Kuyupınar village in Bolu province in the east. It is a lens-shaped sedimentary basin elongated in an east-west direction, bordered by a fault along its northern margin. The Paleogene sequence outcropping at the southern edge of this basin begins with the Paleocene aged fluvial deposits (Kızılçay Formation) and continues with the early Eocene aged lacustrine deposits (Kabalar Formation). The basin which had a terrestrial setting during the Paleocene-early Eocene became a shallow marine environment after the early Eocene, and the Güvenç Formation was deposited. The marine setting continued until the end of the late Oligocene and there are the Egerian fossils (e.g: Gari protracta Mayer, Globularia gibberosa santistephani (Grateloup), Amphistegina cf. mammilla Fitchel and Moll, Globorotalia fohsi Cushman and Ellisor) representing the Paratethys fauna in the sequence. The marine basin became shallow with the N-S compressional forces affecting the region during the post-late Oligocene period, transpiring it into a coastal-lagoonal environment before it was closed. During this process, Central Sakarya continued to rise. Erosional effects started to be effective in the Yenipazar Basin after the early Miocene. Fluvial deposits are observed in the basin, indicating it again represents a terrestrial setting. The Selim Formation deposited in this environment overlies older units with an angular unconformity.
The Selim Formation outcrops in east-west orientation in the Yenipazar Basin. In line with the geometry of the basin, it is narrow in the east and west, and wide in the central part. It starts with a thin conglomerate layer at the bottom, continues with claystone, mudstone intercalation and sandstone layers, showing cross-beddings locally. The conglomerate-claystone-mudstone and sandstone intercalation continues up to the top levels of the formation. There are also reworked fossils within these layers. Top levels of the Selim Formation are formed by large conglomerates in which gravel imbrications are observed. They are observed especially near the fault forming the northern boundary of the basin and give different paleocurrent directions in the basin. Different paleocurrent directions indicate that the Selim Formation was deposited in a meandering fluvial regime and under the influence of tectonic effects. Faults and folds are also observed within the Selim Formation. Field observations and the findings show that the terrestrial setting of the Yenipazar Basin during the Paleocene changed to lacustrine and shallow marine environments, and a terrestrial environment became dominant once more in the region during the Miocene.
Keywords: Change of depositional setting, Unconformity, Tectonic Structure, Selim Formation
Orta Sakarya’da yer alan Yenipazar Havzası batıda Bilecik ili Gölpazarı ilçesi, doğuda ise Bolu ili Kuyupınar köyü arasında yer alan doğu-batı yönünde uzamış, kuzey kenarı fayla sınırlanan, mercek şekilli bir sedimenter havzadır. Bu havzanın güney kenarında yüzlek veren Paleojen istif, Paleosen yaşlı akarsu çökelleri (Kızılçay Formasyonu) ile başlar ve erken Eosen yaşlı gölsel çökeller (Kabalar Formasyonu) ile devam eder. Paleosen-erken Eosen boyunca karasal olan havza erken Eosen sonrasında sığ denizel ortama dönüşmüş ve Güvenç Formasyonu çökelmiştir. Denizel etki geç Oligosen sonuna kadar devam etmiştir. Bu süreçte çökelen istif içinde Paratetis faunasını temsil eden Egeriyen (Ör: Gari protracta Mayer, Globularia gibberosa santistephani (Grateloup), Amphistegina cf. mammilla Fitchel and Moll, Globorotalia fohsi Cushman and Ellisor) fosilleri bulunmaktadır. Denizel havza, geç Oligosen’den itibaren bölgeyi etkileyen K-G sıkışma kuvvetleri etkisiyle sığlaşmış, kıyı-lagün ortamı halini almış ve sonrasında kapanmıştır. Bu süreçte Orta Sakarya yükselmeye devam etmiştir. Erken Miyosen sonrasında ise Yenipazar Havzasında erozyonel etki görülmeye başlamıştır. Yeniden karasal ortam haline gelen havzada akarsu egemenliği görülmektedir. Bu ortamda çökelen Selim Formasyonu, daha yaşlı birimleri açısal uyumsuzlukla örter.
Selim Formasyonu, Yenipazar Havzası boyunca doğu-batı yönlü bir yayılım gösterir ve havzanın geometrik şekline uygun olarak doğu ve batıda dar, orta bölgelerde ise geniş alanlarda yüzeylemeler verir. Tabanda ince bir çakıltaşı tabakasıyla başlayan birim kiltaşı, çamurtaşı ardalanması ve yer yer çapraz tabakalanma gösteren kumtaşı tabakasıyla devam eder. Formasyonun tavan seviyelerine kadar çakıltaşı-kiltaşı-çamurtaşı ve kumtaşı tabakaları ardalanmalı olarak gözlenmiştir. Bu tabakalar içinde taşınmış fosil ve fosil kavkıları da bulunmaktadır. Selim Formasyonu’nun tavan seviyelerini ise binik yapıların gözlemlendiği iri çakıltaşları oluşturur. Binik yapılar, özellikle havzanın kuzey sınırını oluşturan fayın yakınlarında gözlemlenir ve havza içinde farklı eski-akıntı yönleri vermektedir. Farklı eski akıntı yönleri, Selim Formasyonu’nun menderesli akarsu rejiminde ve tektonik etkilerin kontrolünde çökeldiğine işaret etmektedir. Selim Formasyonu içerisinde faylar ve kıvrımlar da gözlenmektedir. Saha gözlem ve bulguları Orta Sakarya’da yer alan Yenipazar Havzası’nın tektonik etkilerle Paleosen’deki karasal ortamın, gölsel ve sığ denizel ortamlara değiştiğini ve Miyosen’de bölgede yine karasal ortamın hakim olduğunu göstermektedir.
Anahtar Kelimeler: Ortamsal Değişim, Uyumsuzluk, Tektonik Yapı, Selim Formasyonu.