Plastik Kullanımı ve Çevreye Etkisine İlişkin Eğitim Fakültesi ve Teknik Bilimler Meslek Yüksekokulu Öğrencilerinin Bakış Açılarının Karşılaştırılması

VIIIth International Eurasian Educational Research Congress, Aksaray, Türkiye, 7 - 10 Temmuz 2021, ss.1534-1536, (Tam Metin Bildiri)

Günümüzde Dünya’da plastik üretimi ve tüketimi hızlıca artmaktadır. Plastikler modern yaşantımızda vazgeçilmez bir

yere sahiptir (Monteiro, do Sul & Costa, 2018). Plastik, polimerlere çeşitli dolgu ve katkı maddelerinin katılmasıyla

oluşmaktadır. Ham maddesi genel olarak petrol ve türevleridir (Koç, 2003). Plastik ulaşımdan sağlığa, ev araç gereçlerin

otomotiv sektörüne kadar birçok alanda kullanılmaktadır. Plastik hafif, kolay şekil alma özellikleri ve uygun maliyetinden

dolayı birçok malzemenin yerini almıştır. Özellikle plastiklerin kullanımı 20. yüzyıldan sonra artmıştır (Kayan & Küçük,

2020). Plastiğin birçok alanda kullanılması ve geri dönüşümü mümkün olmasına rağmen bu konudaki yetersizliklerden

dolayı çevreyi tehdit eder duruma gelmiştir (Singer, 2014). Plastik kullanımın yaygın olmasına paralel olarak plastiklerin

yol açtığı çevre kirliliği de yaygın hale gelmiştir ( Boucher & Billard, 2019; Lau vd., 2020). En genel anlamda plastik kirliliği,

doğaya insanlar tarafından bırakılan plastik atıkların karada ve denizlerde birikmesidir ( Kayan & Küçük, 2020).

Topraklarda, atmosferde, göllerde, denizlerde, okyanuslarda, hayvanların biyokütlesinde plastiğe rastlanır (Lau vd.,

2020). Plastikler, doğaya ulaştıklarında çevrede kalabileceği, hayvanlar tarafından yutulmadan ölüme neden olabileceği

ve istilacı türler taşıyabileceği de bilinmektedir (Singer, 2014). Plastiklerin güneşle teması sonucu kanserojen etkisiyle

insan sağlığını da etkilediği göz ardı edilemez (Kayan & Küçük, 2020).

Kentsel atıkların %10 plastiktir. Deniz çöplerinin % 85 i plastiktir ve bunların çoğu karasal kaynaklıdır. Dünya’ da her yıl

500 milyardan fazla plastik torba ve 35 milyondan fazla plastik şişe kullanılmaktadır. Kullanılan bu plastiklerin çoğu

çevrede, okyanuslarda ve sahillerde son bulmaktadır (Singer, 2014). Plastik kirliliği sadece makro düzeyle sınırlı değildir

(Cole vd., 2011). Parçalanarak mikron boyutuna kadar gelen plastikler de plastik kirliliğine yol açmaktadır. Mikroplastik

(5 mm den küçük) denilen bu plastiklerin tamamı insan kaynaklıdır. Mikroplastiklerin kaynakları deodorantlar, makyaj

eşyaları, şampuanlar, cilt temizleyicileri, ambalajlar, tekstil ürünleri, endüstriyel atıklar, tek kullanımlık plastik eşyaların

parçacıkları olabilmektedir. Mikroplastikler hafif oldukları için denizlerde kolaylıkla yayılabilir (Ceylan, 2017; Yurtseven,

2018). Kısacası mikroplastikler yaygın deniz kirleticileridir ( Cole vd., 2011).

Plastiklerin yol açtığı kirliliği önlemek için biyoplastikler önerilse de toplam plastik üretiminin % 0,5 dir (Rhodes, 2018).

Gerekli tedbirler alınmaması durumunda 2050 yılında plastik atık miktarı günümüzden iki kat daha fazla olması ön

görülmektedir ( Lau vd., 2020). Kayan ve Küçük (2020) plastik kirliliğini önlemek için aşağıdaki önerilerde bulunmuşlardır:

 Öncelikle halk plastik kirliliği bakımından bilgilendirilmelidir.

 Sadece plastik poşetlerin ücretlendirilmesi çözüm değildir. Tüm plastik ambalajlı ürünlerden ambalajdan ürüne

mikroplastikler geçmektedir.

 Plastik atıklar ihraç edilebilir.

 Enerji tasarrufu ve plastik kirliliğini önlemek için geri dönüşüme önem verilebilir.

 Biyoplastik kullanımı yaygınlaştırılabilir.

Alanyazın incelendiğinde çevre ve çevre kirliliğine ilişkin üniversite öğrencileriyle çeşitli araştırmalar (Arık & Yılmaz, 2017;

Çabuk & Karacaoğlu, 2003) yapılmasına rağmen özel anlamda “plastik kirliliğine” yönelik öğretmen adayları ile tekniker

adayları ile karşılaştırmalı bir çalışmaya rastlanmamıştır. Plastiğin hayatımızın her safhasında kullanılmasından dolayı bu

alanda çalışılması önemlidir. Bu çalışmanın amacı, eğitim fakültesi ve teknik bilimler meslek yüksekokulu öğrencilerinin

plastik kullanımına ve çevreye etkisine ilişkin görüşlerini incelemektir. Çalışmaya ait araştırma soruları aşağıda

verilmiştir:

1. Sınıf öğretmeni adaylarının;

a. Plastiğin günlük hayattaki kullanımına

b. Çevre kirliliğine olan etkisine ilişkin görüşleri nelerdir?

2. Tekniker adaylarının;a. Plastiğin günlük hayattaki kullanımına

b. Çevre kirliliğine olan etkisine ilişkin görüşleri nelerdir?

3. Sınıf öğretmeni adaylarının ve tekniker adaylarının;

a. Plastiğin günlük hayattaki kullanımına

b. Çevre kirliliğine olan etkisine ilişkin görüşleri arasında ne gibi benzerlikler ve farklılıklar bulunmaktadır?