Akademik Veri Yönetim Sistemi
ŞEHR-İ AYASOFYA Uluslararası Kültür, Medeniyet ve Sosyal Bilimlerde Multidisipliner Araştırmalar Kongresi, İstanbul, Türkiye, 20 - 21 Ocak 2021, ss.279-297, (Tam Metin Bildiri)
ÖZET
Dünya mimarlık tarihinin en özel
yapısı olarak adlandırılan Ayasofya, hem bilimsel, hem tarihsel, hem de
sanatsal olarak oldukça önemlidir. Ayasofya, Doğu Roma İmparatorluğu’nun
İstanbul’da yaptığı en büyük kilisedir ve aynı yerde üç defa inşa edilmiştir.
İlk inşa edildiğinde Megale Ekklesia (Büyük Kilise) denilmiş, 5. yüzyıldan
İstanbul'un fethine kadar Hagia Sophia (Kutsal Bilgelik) olarak adlandırılmıştır.
Ayasofya, 1453 yılında Fatih Sultan
Mehmet’in İstanbul’u fethetmesi ile birlikte camiye çevrilmiştir. Daha sonra 24
Kasım 1934 yılında Cumhurbaşkanı Mustafa Kemal Atatürk’ün önerisi ve Bakanlar
Kurulunun kararı ile müzeye dönüştürülmüştür ve 1 Şubat 1935 yılında ziyarete
açılmıştır. 1996 yılında Dünya Anıtları İzleme listesinde ve aynı zamanda UNESCO
Dünya Mirası listesinde yer almaktadır.
Ayasofya 2005 yılında yargıya
taşınarak tekrar cami olması istenmiş, ancak Danıştay 10. Dairesi tarafından
reddedilmiştir. 2016 yılında tekrar açılan dava, 2018 yılında Haziran ayında açıklanan
karar ile yine sonuçsuz kalmıştır. Ayasofya Müzesi'nde 2016 Temmuz ayında
düzenlenen Kadir Gecesi programında, 85 yıl aradan sonra sabah ezanı
okunmuştur. 2016 Ekim ayında ibadete açık olan Hünkâr Kasrı bölümüne, Diyanet
İşleri Başkanlığı tarafından ilk kez asaleten imam atanmıştır ve bu bölümünde
vakit namazları kılınmaya, Sultanahmet Camii ile karşılıklı olarak 5 vakit
çifte ezan okunmaya başlanmıştır.
Ayasofya‘da 29 Mayıs 2020
tarihinde, İstanbul'un Fethinin 567. yıl dönümünde Fetih Suresi okunmuştur. Bu gelişmelerin
ardından Ayasofya'nın cami olma süreci tekrar gündeme gelmiştir. Danıştay 10.
Dairesi, Ayasofya'nın camiden müzeye dönüştürülmesine dair 24 Kasım 1934
tarihli Bakanlar Kurulu kararını iptal etmiştir. Karar ardından 24 Temmuz 2020
tarihinde, 86 yıl sonra kılınan ilk Cuma namazı ile birlikte Cumhurbaşkanı
Recep Tayyip Erdoğan tarafından Fatiha Suresi ve Bakara Suresi 1-5. ayetleri
okunarak Ayasofya-i Kebir Cami-i Şerifi olarak ibadete açılmıştır.
Bu çalışmada döneminin en geniş
kubbesine sahip olan ve daha sonra kubbesi çökmesin diye Mimar Sinan’ın
payandalarla desteklediği Ayasofya-i Kebîr Câmisinin tarihsel gelişimi,
incelenecektir.
Anahtar
Kelimeler: Tarih, Sanat Tarihi, Fatih Sultan
Mehmet, Ayasofya Camisi, Türkiye.