Akademik Veri Yönetim Sistemi
Beykoz Sempozyumu 2020, İstanbul, Türkiye, 27 - 29 Kasım 2020, ss.98, (Tam Metin Bildiri)
Öz: Türkiye’nin önemli
tektono-stratigrafik birliklerinden olan Pontid birliği, kendi içerisinde;
batı, orta ve doğu Pontidler olarak üçe ayrılmaktadır. Batı Pontidler jeolojik
özelliklerine göre, çoğunlukla metamorfik kayaçlardan oluşan Istranca Birliği
ve metamorfizma gözlenmeyen İstanbul Birliğinden oluşmaktadır. İstanbul Birliği
İstanbul Boğazının her iki yakasında yüzeylenen çeşitli litolojik birimlerden
oluşmaktadır.
Beykoz ilçesi, İstanbul Boğazı
doğusunda, Karadeniz ve Marmara denizlerinin
arasında yer almaktadır ve yaklaşık ~25-30 km güneyinden Kuzey Anadolu Fayı
(KAF) geçmektedir. Farklı dönemlerde etkin olan tektonik hareketler neticesinde;
K-G yönlü sıkışmanın etkisiyle gelişen D-B yönlü bindirmelerin (Sarıyer – Şile
bindirmesi) ve kıvrımların, KB-GD ve KD-GB
gidişli doğrultu atımlı fayların geliştiği yapısal sistemlerinin varlığı
saptanmıştır. Aynı zamanda, stratigrafik olarak Paleozoyik’ten - Kuvaterner’e kadar
farklı yaşlardaki sedimanter ve magmatik kayaçlardan oluşmaktadır.
İstanbul-Beykoz civarının Paleozoyik
kayaçları, Ordovisiyen’den Karbonifer’e uzanan transgresif bir istiften
oluşmaktadır. Bu istifinin tabanını oluşturan Kocatöngel Formasyonu, laminalı
miltaşı, kiltaşı, yeşilimsi boz renkli, ince – orta katmanlı ve çapraz tabakalı
kumtaşı ardalanmasıyla tanımlanan, Ordovisyen yaşlı karasal çökellerden oluşmuştur.
İstifin devamında ortam derinleşmeye başlamış ve sırasıyla Kurtköy ve Kınalıada
formasyonları, Üst Ordovisiyen-Alt Silüriyen yaşlı Aydos ve Yayalar
formasyonları, Üst Silüriyen-Alt-Devoniyen yaşlı Pelitli Formasyonu, Devoniyen
yaşlı Pendik ve Denizliköy formasyonları ile Karbonifer yaşlı Trakya formasyonu
çökelmiştir. Paleozoyik yaşlı istif, Çavuşbaşı
çiftliği ve çevresinde geniş bir alanda izlenen bir granitik pluton ve eşyaşlı
mafik – felsik damar kayaçları tarafından kesilmiştir. İstanbul
Birliği içerisindeki bu intrüzyon, Üst Kretase yaşında (67.7 My) olup, jeokimyasal
olarak I-tipi, metaluminyumlu, orta K’lu kalk-alkalin özelliklere sahiptir (SiO2
içeriği >% 63.4).
Beykoz çevresinde yüzeylenen magmatik
kayaçlar, güneydeki İntra-Pontid veya Neo-Tetis Okyanusunun kuzeye dalımı sonucunda
meydana gelen dalma-batma sonucu gelişen yay magmatizmasının ve Üst Kretase –
Paleosen dönemlerinde etkili olan ve Karadeniz’in açılmasını sağlayan
yay-gerisi rift ortamının ürünleri olarak değerlendirilmektedir.
Anahtar kelimeler: İstanbul Birliği, Beykoz, Pontidler, Yay
magmatizması, Neo-Tetis okyanusu.