Toplumsal Cinsiyet Ayırımının Afet Biyomedikal Etiğine Yansısı

Aksu M., Nesipoğlu G.

X. Biyoetik Kongresi - "Feminist Etik ve Afet Biyoetiği", Samsun, Türkiye, 11 - 13 Eylül 2023, ss.4-5, (Özet Bildiri)

  • Yayın Türü: Bildiri / Özet Bildiri
  • Basıldığı Şehir: Samsun
  • Basıldığı Ülke: Türkiye
  • Sayfa Sayıları: ss.4-5
  • İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa Adresli: Evet

Özet

İnsanların biyolojik cinsiyet özelliklerinin onların sosyal varoluşlarındaki karşılığı, mensubu oldukları toplumun kolektif bilinci uyarınca “toplumsal cinsiyet”i oluşturmakta ve her bir cinsin rol/yükümlülükleri de toplumsal cinsiyetle belirlenmektedir. Atanan cinsiyet kimliği üzerinden belirlenen “toplumsal cinsiyet rolleri”; hakların içeriklendirilmesi, karar verici veya hakkında karar verilen olmak gibi birçok noktada etkisini göstermektedir. Eril ve dişile farklı değerlerin atanması, eşit olmayan muameleyle erk ve yetke üstünlüğünü bir cinsin lehine kılmaktadır. Bu cinsiyetçi yaklaşım, sağlık hizmetlerinde hizmet alan ve sunanlar arasında çoğunlukla erilin avantajına görülmektedir. Kendinde değer sorunu olan cinsiyet ayrımcılığı sağlık hizmetlerine erişim, kaynaklardan yararlanma ve karar verme yetkisi gibi birçok konuda etik soruna ve hak ihlaline yol açmaktadır. Afet tıbbında eril ve dişil arasındaki fiziksel “savunmasızlık” farkı; insan haklarının korunması, sağlık hakkının  yaşama geçirilmesi, kişilik hakları ve özerkliğe saygı duyulması gibi bağlamlarda kadının aleyhine işlemektedir. Hizmet sunanlar açısından ise afetin olağan dışı koşulları nedeniyle “duygusal emeğin ve stresle baş etmeyi azaltan etkenler”in artmasının sağlık çalışanında “şefkat yorgunluğu” ve “ahlaki incinme”yi beraberinde getirdiği bildirilmektedir. Ancak, alanyazın incelemesinde, afet tıbbında sağlık çalışanlarında cinsiyete dayalı etik sorunların ortaya konulduğu çalışmaların yeterli olmadığı görülmektedir. Bu araştırmada bahsi geçen sorunların saptanmasına ve çözümüne katkıda bulunma amacı güdülmektedir. Bu amaç doğrultusunda 16 ve 20 Şubat 2023 tarihlerinde sırasıyla Kahramanmaraş ve Hatay’da meydana gelen depremler üzerinden Türkiye’de yaşanan afetlerde tedavi ve bakım sunan/sunmakta olan kadın-erkek hekim ve kadın-erkek hemşirelerle odak grup görüşmelerine dayalı nitel araştırma gerçekleştirilecektir. Görüşmelerde afetin herhangi bir evresinde bireysel, toplumsal, yönetsel ve mesleki bağlamda yaşadıkları ayırıcı etik sorunlar ve hak ihlalleri saptanmaya çalışılacaktır.