Akademik Veri Yönetim Sistemi
AZLTK & LAB EXPO-The 3rd International AZERBAIJAN Laboratory Medicine Congress, Baku, Azerbaycan, 1 - 03 Mayıs 2025, ss.204, (Özet Bildiri)
Baş boyun xərçənğləri, illik yarım milyondan çox diaqnoz ilə ğeniş yayılmış xərçənğ no vlərindən biridir. Mu alicədə əsasən radioterapiya (RT) tətbiq olunsa da, şişin mərhələsi və o lçu su nə ğo rə cərrahi rezeksiyon və kombinə kimyaterapiya (KRT) da tələb oluna bilər. Tətbiq olunan şu a, DNA-da təmir edilməsi çətin olan ikili zəncir qırılmalarını induksiya edərək hu ceyrədə mutasiya, disentrik, asentrik fraqmentlər kimi xromosom anomaliyaları və ğenomik instabiliteyə səbəb olur. Mikronukleus, ğenomik instabilitenin ğo stəricisi olaraq qəbul edilir. Mikronukleus mo vcudluğ u və sıxlığ ı, fiziki və kimyəvi ağentlərin yaratdığ ı ğenotoksisitenin ğo stərilməsində mu hu m bir ğo stəricidir. Həmçinin, şu a normal hu ceyrələrdə də struktur DNA dəyişikliklərinə, anomaliyalar və xromosom qırılmalarına səbəb olma xu susiyyətinə malikdir. RT nəticəsində xəstələrdə normal toxuma cavabı olaraq, mukozit, dermatit, ağ ız quruluğ u, udma çətinliyi, səs qısıqlığ ı, çəki itkisi kimi yan təsirlər mu şahidə olunur. Bu araşdırmanın məqsədi, cərrahi sonrası RT tətbiq edilən xəstə qrupu və kemo-radioterapiya (KRT) tətbiq edilən xəstə qruplarındakı mu alicə sonrası limfositlərdə yaranan xromosom zədələnməsini mu əyyənləşdirmək və fərdi radyotoksisitetləri araşdırmaqdır. Araşdırmaya 12 RT, 10 KRT tətbiq edilmiş xəstə və 10 sağ lam fərd daxil edilmişdir. Xəstələrdən, mu alicə o ncəsi, ortası və sonunda, nəzarət qrupundan da bir dəfə olmaqla iki ayrı tu pdə qan nu munələri alınmışdır. Nu munələrdən biri 2 Gy X-şu ası ilə işınlandırıldıqdan sonra, diğəri işınlandırılmadan kultivasiya edilmiş və CBMN metodu istifadə edilərək xromosom zədələnməsi araşdırılmışdır. İ şınlandırılmış və işınlandırılmamış qan nu munələrində mu şahidə edilən mikronukleus sıxlıqları ilə mu alicə zamanı yaranan şiddətli yan təsirlər arasında əlaqə tapılmışdır. Mu alicə o ncəsi RT və KRT hallarında mikronukleus sıxlığ ının nəzarət qrupuna nisbətən yu ksək olduğ u, amma o z aralarında fərq olmadığ ı mu şahidə edilmişdir. Mu alicə zamanına ğo rə RT qrupunda mu alicə o ncəsi, ortası və sonu arasında hər hansı bir fərq tapılmamışdır, KRT qrupunda isə mu alicə o ncəsi və sonu arasında, mu alicə ortası və sonu arasında mikronukleus sıxlığ ı fərqi tapılmışdır. RT qrupunda mu alicə o ncəsi mikronukleus sıxlığ ı fərqi ilə kserostomiya, KRT qrupunda isə mu alicə sonu mikronukleus sıxlığ ı fərqi ilə disfaji arasında əhəmiyyətli əlaqə tapılmışdır.