Grace & Grace-Fo Yeralti Suyu Depolama Anomallerinin Makine Öğrenmesi Tabanli Ölçek İndirgemesi
X. Uzaktan Algılama Ve Coğrafi Bilgi Sistemleri Sempozyumu, Trabzon, Türkiye, 15 - 17 Ekim 2026, ss.643-645, (Tam Metin Bildiri)
- Yayın Türü: Bildiri / Tam Metin Bildiri
- Basıldığı Şehir: Trabzon
- Basıldığı Ülke: Türkiye
- Sayfa Sayıları: ss.643-645
- Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
- İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa Adresli: Evet
Özet
Yeraltı suları, yağışların sızarak, yeraltındaki akiferde birikmesiyle meydana gelen tatlı su kaynaklarındandır. Sızma esnasında yeryüzünün çeşitli katmanlarına temas ederek filtrelenen yüzey suları bakteri, organik madde, koku ve tatlardan arınarak iyi kalitede bir yeraltı su kaynağı oluşturur (Bayazıt, 1995). Türkiye’de önümüzdeki yüzyıl içinde su kaynaklarının %25’e kadar azalabileceği öngörülmektedir (Giorgi ve Lionello, 2008). Fırat-Dicle havzasının bir alt havzası olan Harran Ovası’nda gerçekleştirilen tarımsal sulama faaliyetleri, yeraltı suyu rejimi üzerinde çok boyutlu ve giderek sistematik hale gelen baskılar oluşturmuştur. İklim değişikliğiyle birlikte oldukça kurak olan havzanın akifer beslenmesi ve yeraltı suyu depolanmasının hidrolojik süreçler boyunca sürdürülebilir bir şekilde gerçekleştirilmesini etkilemiştir. Bölgesel ölçekte gözlenen yıllık yağış azalışları ile yıl içi kuraklık sıklığı ve süresindeki artış, yeraltı suyunun beslenme yollarını önemli ölçüde azaltmış; böylece sığ akifer sisteminin doğal yenilenme kapasitesini sınırlandırmıştır (Legg, 2021). GAP’ın 141.500 ha sulama alanıyla en büyük tarımsal sulama faaliyetlerinin gerçekleştirildiği Harran Ovası, Atatürk Barajı’ndan açık kanal sistemleriyle sulanmaya başlanmıştır. 30 yılı aşkın süredir tarımsal sulama faaliyetlerinin gerçekleştirildiği ovada, aşırı ve kontrolsüz sulamalar, yetersiz drenaj, tarımsal ilaçlama ve evsel atıkların havza drenaj ağı boyunca uzaklaştırılması birçok çevresel problem beraberinde getirmiştir. Öte yandan, çevre ilçe ve illerden aldığı göçle birlikte I. sınıf tarım arazilerinin imara açılması gıda krizi ve çölleşmeyi tetiklemiştir (Yeşilnacar ve ark., 2007). GRACE (Gravity Recovery and Climate Experiment/ Yerçekimi Geri Kazanımı ve İklim Deneyi), Dünya’nın yerçekimindeki değişimlere bağlı olarak gezegen genelinde su hareketi ve yüzey kütle değişimlerini izleyerek
karasal su depolama anomalileri (KSDA) hakkında bilgi sağlayan, yerçekimi alanının aylık olarak yüksek çözünürlüklü küresel modellerindeki değişiklikleri ölçen bir ikiz uydu misyonudur (Tapley ve ark., 2019). Bahsi geçen çevresel problemlerle birlikte sürdürülebilir tarımsal sulama faaliyetleri için yeraltı suyu yönetimi kaçılmazdır. KSDA hakkında bilgi sunan GRACE& GRACE-FO yeryüzünün sahip olduğu toplam su depolama anomalileri izlenebilmektedir. Ancak GRACE&GRACE-FO uydularının düşük konumsal çözünürlüğe sahip olması bölgesel ölçekte hidrolojik uygulamaları kısıtlamaktadır. Bu çalışma da GRACE&GRACE-FO’nun 1°’lik mekansal çözünürlüğü, makine öğrenmesi tabanlı yaklaşımlar kullanılarak 1 km’ye indirgenmiştir. Karasal su depolama anomalilerinden elde edilen yeraltı suyu depolama anomalileri kuyu gözlemleriyle kıyaslanarak ölçek indirgeme model doğrulukları KGE, NRMSE, R2 ve NSE metrikleriyle ölçülmüştür.