TEMİZ ARALIKLI KATETERİZASYON UYGULAYAN BİREYLERDE SAĞLIK OKURYAZARLIĞI İLE ÜRİNER KOMPLİKASYON VE YAŞAM KALİTESİ ARASINDAKİ İLİŞKİ

8. Ulusal 4. Uluslararası Temel Hemşirelik Bakımı, Çanakkale, Türkiye, 1 - 03 Ekim 2026, ss.305, (Özet Bildiri)

Amaç: Temiz aralıklı kateterizasyon (TAK) uygulamasının doğru ve güvenli şekilde

sürdürülebilmesi için bireylerin güvenilir bilgi kaynaklarına erişebilmesi, eğitim

materyallerinden yararlanabilmesi ve komplikasyonlar konusunda yeterli bilgiye sahip olması

önem taşımaktadır. Bu süreçte sağlık okuryazarlığı kritik bir rol oynamakta olup, bireylerin

sağlık okuryazarlık düzeylerinin belirlenmesi, gereksinim duyulan eğitim ve destek

girişimlerinin planlanmasına katkı sağlayacaktır.Bu çalışma, temiz aralıklı kateterizasyon

uygulayan bireylerde sağlık okuryazarlığı ile üriner komplikasyon ve yaşam kalitesi arasındaki

ilişkiyi belirlemek amacı ile gerçekleştirildi.

Yöntem: Tanımlayıcı ve ilişki arayıcı türde planlanan araştırma, Ekim 2025- Mayıs 2026

tarihleri arasında, İstanbul’da bir Şehir Hastanesinin Üroloji Kliniği’ne başvuran ve TAK

uygulayan 73 hasta ile yürütüldü. Veriler, Hasta Bilgi Formu, Avrupa Sağlık Okuryazarlığı

Ölçeği-12 (HLS19-Q12) ve King’s Yaşam Kalitesi Anketi kullanılarak yüz yüze görüşme

yöntemiyle toplandı.

Bulgular: Hastaların yaş ortalamasının 44,9 ± 15,4 yıl, %61,6’sının kadın olduğu, TAK

kullanım süresinin 42,8 ± 18,6 ay, gün içinde TAK uygulama sayısı ortalamasının 5,6 ± 0,8

olduğu saptandı. Üriner komplikasyonlar incelendiğinde, hastaların %64,4’ünün kateterizasyon

uygulama sırasında ağrı hissettiği ve %54,8’inde hematüri görüldüğü belirlendi. Avrupa Sağlık

Okuryazarlığı Ölçeği–12 toplam puan ortalaması 31,3 ± 6,6, King’s Yaşam Kalitesi Anketi

Genel Sağlık alt boyut puan ortalaması 74,2 ± 13,0, İnkontinans etkisi 76,3 ± 16,6, Rol

Limitasyon 53,5 ± 14,1, Fiziksel/ Sosyal Limitasyon 41,0 ± 13,2, Kişisel İlişki 58,2 ± 22,9,

Duygu Durum 47,9 ± 16,4, Uyku Enerji Düzeyi 49,2 ± 13,7, İnkontinans Şiddeti 67,2 ± 17,5,

Semptom Şiddeti 16,6 ± 4,7 idi. Ayrıca, HLS19-Q12 puan ortalaması ile King’s Yaşam Kalitesi

Fiziksel/ Sosyal Limitasyon, Duygu Durum ve Uyku ve Enerji Düzeyi alt boyutları arasında

anlamlı bir ilişki belirlendi (p<0,05). Yaş, TAK kullanım süresi, TAK uygulama sayısı,

bilgisayar veya akıllı telefon kullanımı, ve hastalığı internetten araştırma gibi özelliklerin sağlık

okuryazarlığı ve yaşam kalitesi üzerinde etkili değişkenler olduğu belirlendi (p<0,05).

Sonuç: Bu çalışma, TAK uygulayan bireylerde sağlık okuryazarlığının yaşam kalitesi ile ilişkili

olduğunu ve bireysel özelliklerin her iki değişken üzerinde etkili olabileceğini göstermektedir.

Elde edilen bulgular doğrultusunda, sağlık okuryazarlığının güçlendirilmesine yönelik hasta

eğitimlerinin planlanması ve bireysel özellikler dikkate alınarak yapılandırılması, yaşam

kalitesinin iyileştirilmesine katkı sağlayabilir.

Anahtar Kelimeler: Temiz aralıklı kateterizasyon, sağlık okuryazarlığı, hematüri, ağrı, yaşam

kalitesi