BETİM Ajanda 2025: Tabiat ve insan
Diğer, ss.1-224, 2024
- Yayın Türü: Diğer Yayınlar / Diğer
- Basım Tarihi: 2024
- Sayfa Sayıları: ss.1-224
- İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa Adresli: Hayır
Özet
SUNUŞ
Evrenötesi bir yana, evrenin ve insanın yaradılış/varoluş nedenini ve sürecini anlamaya çalışmak insanı her zaman zorlamıştır. Dünya hayatındaki insan yaşamının en belirgin tabiat gerçeği olan gündüz ve gecenin anlaşılması bile asırlar süren bir tartışmanın sonucunda mümkün olabilmiştir.
Kim bilir önümüzdeki yıllarda/yüzyıllarda/binyıllarda daha neleri anlayabilir hale geleceğiz. Geçen zamanda kanunlaşan tespitlerin bile yerlerini yeni tezlere bıraktığını gördük hep beraber. Dünyayı sabit sananların artık kalmadığı bu zamanlarda, dünyanın Güneş sistemi, Samanyolu gökadası ve süper gökadalar zincirinde bugüne kadar yedi ayrı hareketi kanıtlanmış durumda. Muhtemeldir ki evrende bulunacak her yeniyle, yeni bir hareket daha eklenecektir listeye.
Dünya’da yeryüzü bile her daim hareket halinde. Kıtaların ve okyanusların üzerinde durduğu tektonik levhalar bazan birbirinden uzaklaşıyor, bazan birbirlerine yaklaşıyorlar. Bazan da birbirlerine sürtünerek hareket ediyorlar ters veya aynı yönlere. Avrasyafrika kara grubunda birden çok tektonik levha var ve Anadolu bunlardan Avrasya, Afrika ve Arabistan levhalarının nerdeyse kesişim noktasında duruyor. Yaş ağaç kırığı gibi her tarafında lif lif faylar mevcut ve muhtemelen dünyanın her tarafından daha fazla deprem yaşıyor bu nedenle. Kuzey Anadolu ve Güney Anadolu fayları ülkemizi nerdeyse iki taraftan çevrelemiş durumda. Ve bunların arasında ve çevresinde bir sürü tali faylar mevcut. Şimdiye kadar orada deprem olmadığı için bilinmeyen ama zamanda olacaklarla yenilerinin çıkmayacağını kimse söyleyemez. Atlas dağlarından Himalayalar’a uzayan dağ silsilesinin tam ortasındaki Torosların milyonlarca yıl sonrasında yüksele yüksele on, onbeş bin metre yüksekliğe erişeceğini iddia etmek çok zor değil galiba.
Jeolojik hareketlilikte durum buyken medeniyetler de farklı değil. Anadolu, doğudan batıya veya batıdan doğuya, kuzeyden güneye veya güneyden kuzeye insan ve kültür akışının bir aradurağı olmuş hep. Göbeklitepe ile geçmişinin aydınlanması oniki bin yıla uzandı şimdiden. Bu coğrafyada Hattilerin, Akadların, Asurların, Luvilerin, Hititlerin yaşadığını biliyoruz. İyonyalılar, Lidyalılar, Frigyalılar özellikle Batı Anadolu’nun yaşanmışlıkları. Sonrasında doğudan Persleri ve batıdan Makedonları ve İskender’i görüyoruz. Ve Roma geliyor hemen arkalarından. Doğu Roma yıkılırken Selçukluları, arkalarından Moğolları ve derken türlü milliyetleriyle Haçlıları sökün ediyor. Osmanlı bu topraklara dayanıp güveniyor dört yöne birden yürürken. Türklerin Selçuklu ve Osmanlı dönemleri aslında bir İslam medeniyeti süreci. Bugün, Cumhuriyet döneminde, dahi akışlar devam ediyor. Anadolu’nun doğusu tam doğu, batısı tam batıdır. Kuzey ve güney dahi böyledir. Yani Anadolu merkezde dururken bir cephe coğrafyasıdır ve her daim sosyal ve kültürel çatışmalarıyla yüzleşir medeniyetlerin ve insanların.
Yeni zamanlardaysa medeniyetlerin tarihsel mücadelelerinin ötesinde sanayileşmeyle yüzleşiyor insanlık ve yeryüzü. Herkes emeksiz bir hayatın içinde tam konforlu bir yaşam sürmek istiyor sonsuza kadar. Bu talebin ürettiği hayatsa, insanlığın ve yeryüzünün en büyük tehdidine dönüştü. Küresel ısınma ve çevre kirliliği dünyadaki canlı varlıkları yokluğa taşıyor biteviye. Gün geçmiyor ki bir ırmak veya göl kurumasın veya bir canlı türü yok olmasın. Halen yaklaşık bir buçuk milyar insan temiz sudan mahrumken, önümüzdeki yaklaşık on yılda dünya nüfusunun yarısı olan dört milyar insanın sorunu haline geleceği düşünülüyor bunun. Yine yaklaşık yirmi yılda tüm dünya bu sorunla karşı karşıya gelecek, eğer tedbir alınıp yeni bir hayat inşa edilmezse insanlık için.
Bu büyük soruna rağmen insanlar ve devletler politik ve ekonomik hesapların peşinde savaşıyorlar birbirleriyle. Sıcak çatışmalar azalmazken soğuk kavgalar çoğalıp sıcaklaşıyor sürekli. En yoğunlarıysa Anadolu’nun çevresinde yaşanıyor. Zulüm ve ölüm kol geziyor coğrafyamızda. Meselelerimiz daha giriftleşiyor, hayatlarımız daha ağırlaşıyor bunlarla.
Bilmek, çözüm için en büyük güç şimdilerde. O da ancak okumakla ve öğrenmekle mümkün. Yazanlardan kısa okumalar için sunduğumuz BETİM Ajandamızın uzun okumalara vesile olacağı umuduyla hayırlı bir yıl ve esenlik dolu bir ömür dileriz..
Dr Ahmet Özdemir