Kadınlarda Bağımlılığın Gelişimi: Kullanım Dinamikleri, Yaşam Etkileri ve Müdahale İhtiyaçları

Creative Commons License

Gürel M., Daşgın A., Aktürk İ., Yaman Ö. M.

Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, cilt.26, sa.2, ss.812-835, 2026 (TRDizin)

Özet

Bu çalışma, kadınların madde kullanımına başlama nedenlerini, bağımlılığın nasıl ve ne düzeyde ilerlediğini, sürecin bireysel ve ailevi etkilerini, kadın bağımlı olmanın beraberinde getirdiği özgül zorlukları ve tedavi deneyimlerine dair değerlendirmeleri incelemeyi amaçlamaktadır. Nitel araştırma desenine sahip bu çalışmada, İstanbul’da sosyal destek hizmetleri sunan kurumlar, psikososyal müdahale merkezleri ve bağımlılıkla çalışan uzmanlar aracılığıyla kartopu örnekleme tekniği ile katılımcılara ulaşılmıştır. Toplam 17 kadınla derinlemesine görüşmeler gerçekleştirilmiş; veriler tematik analiz yöntemiyle değerlendirilmiştir. Bulgular, kadınların maddeyle çoğunlukla çocukluk veya ergenlik döneminde tanıştıklarını; bu süreçte aile sorunları, aile içinde madde kullanımına tanıklık, partner etkisi, merak, bilgi eksikliği ve travmatik yaşam deneyimlerinin belirleyici rol oynadığını ortaya koymaktadır. Sürecin zamanla çoklu madde kullanımına dönüştüğü; kadınların fiziksel ve ruhsal sağlığını olumsuz etkilediği; özellikle çocuk bakımı, annelik rolleri ve aile ilişkilerinde ciddi zorlanmalara yol açtığı belirlenmiştir. Bazı kadınların madde temini için cinsel sömürüye uğradığı, zorla suç işlediği ya da taşıyıcı olarak kullanıldığı görülmüştür. Katılımcılar, tedavi süreçlerinde mahremiyet, güvenlik, uygun hizmet eksiklikleri ve yöntemsel yetersizliklere dikkat çekmiştir. Çalışma, kadınların bağımlılık deneyiminin çok boyutlu sorunlarla örülü olduğunu ve özgül müdahale biçimlerine ihtiyaç duyulduğunu ortaya koymaktadır.

This study aims to examine the reasons behind women’s initiation into substance use, how and to what extent addiction progresses, the individual and familial impacts of this process, the specific challenges associated with being a woman with addiction, and their evaluations of treatment experiences. Adopting a qualitative research design, the study reached participants through snowball sampling via institutions providing social support services, psychosocial intervention centers, and professionals working in the field of addiction in Istanbul. In-depth interviews were conducted with 17 women, and the data were analyzed using thematic analysis. Findings indicate that most participants were introduced to substances during childhood or adolescence, with familial substance use, partner influence, curiosity, lack of knowledge, and traumatic life events playing a significant role. It has been determined that the process has gradually turned into poly-substance use, negatively affecting women's physical and mental health, and causing significant difficulties particularly in childcare, motherhood roles, and family relationships. Some women reported being subjected to sexual exploitation, forced into criminal activities, or used as carriers to obtain substances. Participants highlighted major issues in treatment processes, such as lack of privacy, inadequate security, insufficient services, and ineffective methods. The study reveals that women’s experiences with addiction are embedded in complex challenges and underscores the need for tailored intervention strategies.