Disfonksiyonel Aile Modellerinden Fonksiyonel Aile Modeline: “Doğal ve Rehber Ebeveynlik Stili”

Aile; bilginin, tecrübenin, merhametin, adaletin, sadakatin, geleneğin ve travmatik yaşantılarla baş edebilme stra- tejilerinin ebeveynden çocuğa aktarıldığı toplumun en önemli ve en değerli ajanıdır. Gelişim odaklı ve ruhsal açıdan entegre bireylerden oluşan ailelerin ortalamaya oranı arttığında toplumda yeni bir insan ve aile tipinin varlık göstermesi olanaklı kılınır. Normallikten psikopatolojiye olan uzamda ilişki dinamiklerini değerlendirebilmek adına “normal aile modeli”, “disfonksiyonel aile modeli” ve “patolojik aile modeli” olmak üzere üç aile modeli bulunmaktadır. Bu üç aile modeli, klinik psikoloji uygulamalarındaki bireysel ve aile psikoterapilerinin asıl çalışma odaklarını oluşturmaktadır. Disfonksiyonel aile modelleri bir toplumda kuşaklararası travma geçişine ve kuşaklararası patoloji aktarımına hizmet ederler. Disfonksiyonel aileler için kuşaklararası travma geçişi ve kuşaklararası patoloji aktarımının en önemli aracı, çocukluk çağı travmaları ve yanlış çocuk yetiştirme stilleridir. Dünyanın bütün zamanlarında ve toplumlarında dis- fonksiyonel aileler, hem kendi öz çocuklarını travmatize ederek kontrol ederler hem de onları aile dışından gelen diğer travmatik yaşantılardan ve olumsuz yaşam deneyimlerinden koruyamazlar. Travmatik yaşantıların ve psikopatolojik sü- reçlerin kuşaklararası bir eksende varlık göstermesi, dissosiyatif bozuklukları ve travma sonrası stres reaksiyonlarını oldukça görünür kılmaktadır. Bu nedenle günümüz toplumunda bireyleri travmatize ve dissosiye etmeden ruhsal açı- dan entegre bir yeni nesil yetiştirebilmek adına fonksiyonel aile modellerinin geliştirilmesi öncül bir gereklilik halini almıştır. “Doğal ve rehber ebeveynlik stili”, Öztürk tarafından hem gelişim odaklı fonksiyonel bir aile modeli olarak önerilmiş hem de çocukluk çağı travmalarını ve bununla ilişkili olan dissosiyatif bozukluklar ile travma sonrası stres reaksiyonlarını uzun dönemli bir önleme stratejisi olarak geliştirilmiştir. Ayrıca bu çalışmada Öztürk tarafından "dis- fonksiyonel nesil" tanımlanmış olup disfonksiyonel aile modelleri, disfonksiyonel aile dinamikleri ve disfonksiyonel iletişim şekilleri ayrıntılı olarak ele alınmıştır.

Anahtar Kelimeler: Disfonksiyonel aile; disfonksiyonel aile dinamikleri; çocukluk çağı travmaları; kuşaklararası travma geçişi; kuşaklararası patoloji aktarımı; disfonksiyonel nesil;

dissosiyasyon; doğal ve rehber ebeveynlik stili