KENTSEL KATI ATIKLARIN PEYZAJ UYGULAMALARINDA TASARIM AMAÇLI KULLANIMI

Sanayi Devriminin etkisiyle büyük bir hız kazanan kentleşme ve bireylerin tüketim alışkanlıklarındaki değişim, özellikle büyük şehirlerde katı atık miktarının hızla artmasına sebep olmuştur. Bu durum günümüzde asit yağmurlarından iklim değişikliğine, ozon tabakasının incelmesinden tehlikeli atıkların artışına kadar birçok çevre sorununu da beraberinde getirmiş ve farklı boyutlarda etkisini göstererek ekosistem sağlığını tehdit etmiştir. Bu bağlamda sürdürülebilir kalkınmanın temel bileşenlerinden biri olarak görülen atık yönetimi öne çıkmaktadır. Geleneksel atık yönetimi taşıma, toplama ve bertaraf süreçlerine dayansa da bu yöntemler kısa vadeli olup çevresel sürdürülebilirlik açısından yetersiz kalmaktadır. Buna karşılık birçok ülkede sürdürülebilir şehircilik anlayışının yaygınlaşmasıyla kentsel katı atıkların yeniden kullanılabilir, geri dönüştürülebilir, geri kazandırılabilir kaynaklar olarak ele alınması önem kazanmaktadır. Çevresel sürdürülebilirlik, doğal kaynakların korunması, ekolojik tasarım ve uygulamalarının geliştirilmesi peyzaj mimarlarının temel hedefleri arasında bulunmaktadır. Bu çerçevede atık yönetimi, peyzaj mimarlığı disiplininin doğrudan ilişkili olduğu konuların başında gelmektedir. Bu çalışmanın amacı kentsel katı atıkların peyzaj tasarım ve uygulamalarında tasarım amacıyla kullanım potansiyelinin araştırılmasıdır. Nitel araştırma yöntemiyle yürütülen çalışmada, dünyadan ve Türkiye’den seçilen sekiz örnek proje analiz edilmiştir. Analiz aşamasında projelerde kullanılan kentsel katı atık türlerinin kullanım amacı, estetik katkısı ve çevreye uygunluğu göz önünde bulundurulmuştur.  Cam, metal, plastik, ahşap gibi kentsel katı atıkların zemin kaplaması, oturma birimi, oyun alanı gibi çeşitli peyzaj ögelerinde işlevsel ve estetik olarak kullanılmış olduğu bu çalışmanın bulguları arasındadır. Bunlara ek olarak bu malzemelerin dayanıklılık ve güvenlik açısından farklı düzeyde uygunluk göstermiş olduğu tespit edilmiştir. Çalışma sonucunda, atık bazlı peyzaj tasarımlarının sürdürülebilirlik ilkeleriyle uyumlu olduğu, çevresel farkındalık yarattığı ve kamusal alan kalitesini artırdığı saptanmıştır. Bununla birlikte Türkiye’de atık temelli peyzaj projelerinde kavramsal tutarsızlıkların bulunması da bu çalışmanın önemli sonuçları arasındadır. Geri dönüşüm, geri kazanım ve yeniden kullanım kavramları ülkemizde sıkça birbirine karıştırılmakta; bu durum hem uygulamada hem de toplumsal farkındalık düzeyinde kavram karmaşasına sebep olmaktadır. Peyzaj mimarlarının bu süreçte kaynak yönetimi, eğitim ve çevre politikalarına katkı sağlayan çok yönlü bir role sahip olduğu çalışmanın sonunda vurgulanmıştır.