SOSYAL YENİLİK ÇABALARINDA KÜLTÜREL DİRENCİN AŞILMASI

Creative Commons License

KAYA M., ÖZÇİFTÇİ H., ERTÜRK E.

Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi Sosyal ve Ekonomik Araştırmalar Dergisi, cilt.28, sa.52, ss.192-212, 2026 (TRDizin)

Özet

Bu çalışma, kültürel direncin sosyal inovasyonun yayılımını nasıl şekillendirdiğini incelemekte ve bu direncin aşılmasına yönelik mekanizma temelli bir çerçeve geliştirmektedir. Yeniliğe ilişkin ekonomik ve teknolojik yaklaşımların ötesine geçen analiz, direnci; inovasyon girişimleri ile tarihsel olarak yerleşik sembolik, normatif ve kurumsal düzenler arasındaki uyumsuzluklardan doğan yapılaşmış bir sosyokültürel olgu olarak kavramsallaştırmaktadır. Kültürel sosyoloji, kurumsal teori ve yeniliğin yayılımı literatüründen hareketle çalışma, işlevsel açıdan faydalı girişimlerin dahi neden muhalefetle karşılaşabildiğini açıklamak üzere “inovasyon trajedisi” kavramını önermektedir. Bu trajedi, inovasyon ile hâkim değer sistemleri, kimlik yapıları, kurumsal rutinler ve güven ilişkileri arasındaki uyumsuzluk derecesini ifade eden algılanan kültürel mesafeden kaynaklanmaktadır. Yapılandırılmış literatür sentezi yoluyla çalışma, kültürel direncin birbiriyle ilişkili dört temel mekanizmasını tespit etmektedir: değer uyumsuzluğu, sembolik tehdit ve kimlik koruma, kurumsal atalet ve yol bağımlılığı ile güven ve meşruiyet açıkları. Direnç, irrasyonel bir karşı çıkış olarak değil; normatif bütünlüğü ve kurumsal sürekliliği korumaya yönelik dengeleyici bir tepki olarak ele alınmaktadır. Bu teşhis temelinde makale, her bir direnç mekanizmasını katılımcı eş-tasarım, kültürel çerçeveleme, koalisyon inşası, pilot uygulamalar ve şeffaflık mekanizmaları gibi hedeflenmiş müdahale yollarıyla ilişkilendiren farklılaştırılmış bir strateji çerçevesi önermektedir. Böylece çalışma, farklı kuramsal gelenekleri bütüncül bir açıklama modelinde birleştirerek sosyal inovasyon süreçlerinde kültürel uyumun yönetimine yönelik hem kavramsal netlik hem de stratejik rehberlik sunmaktadır.
This study examines how cultural resistance shapes the diffusion of social innovation and develops a mechanism-based framework for overcoming such resistance. Moving beyond economic and technological interpretations of innovation, the analysis conceptualizes resistance as a structured sociocultural phenomenon emerging from misalignments between innovation initiatives and historically embedded symbolic, normative, and institutional orders. Drawing on cultural sociology, institutional theory, and innovation diffusion research, the study introduces the concept of the “tragedy of innovation” to explain why socially beneficial initiatives may generate opposition despite their functional merits. This tragedy arises from perceived cultural distance—that is, the degree of misalignment between innovation and prevailing evaluative frameworks across value systems, identity structures, institutional routines, and trust relations. Through structured literature synthesis, the study identifies four interrelated mechanisms of cultural resistance: value incongruence, symbolic threat and identity protection, institutional inertia and path dependence, and trust and legitimacy deficits. Rather than interpreting resistance as irrational opposition, the framework understands it as a stabilizing response aimed at preserving normative coherence and institutional continuity. Building on this diagnosis, the paper proposes a differentiated strategy framework linking each resistance mechanism to targeted intervention pathways, including participatory co-design, cultural framing, coalition-building, pilot implementation, and transparency mechanisms. By integrating multiple theoretical traditions into a unified explanatory model, the study offers both conceptual clarification and strategic guidance for managing cultural alignment in social innovation processes.