Research Information System
Sabiad , vol.9, no.1, pp.26-34, 2026 (TRDizin)
Amaç: Bu çalışma, gebelik ve laktasyon döneminde düşük dozda cıva maruziyetinin epileptik WAG/Rij sıçanlarının pankreatik endokrin yapısı ve fonksiyonu üzerindeki etkilerini değerlendirmeyi ve gelişimsel toksik madde maruziyeti ile sonraki dönem metabolik-nöral komorbidite arasındaki olası ilişkiyi ortaya koymayı amaçlamaktadır.
Gereç ve Yöntemler: Gebelik süresince ve laktasyon döneminde dişi Wistar Albino Glaxo / Rijswijk (WAG/Rij) sıçanlarına intramüsküler olarak düşük doz merkürik klorür (başlangıç dozu 4,6 μg/kg, idame dozu 0,07 μg/kg/gün) uygulanmıştır. Yavrular postnatal 5. ayda değerlendirilmiştir. Vücut ağırlığı ve açlık kan glukoz düzeyleri ölçülmüştür. Pankreas dokuları histopatolojik inceleme, immünohistokimya (insülin, glukagon, somatos-tatin) ve kantitatif protein ekspresyonu için Western blot analizine tabi tutulmuştur. İstatistiksel değerlendirmeler Student’s t-testi ile yapılmıştır (GraphPad Prism 9.0).
Bulgular: Cıvaya maruz kalan yavrularda kontrol grubuna kıyasla vücut ağırlığı (p<0.05) ve açlık kan glukoz düzeylerinde (p<0.0001) anlamlı artış saptanmıştır. İmmünohistokimyasal analiz, insülin pozitif β-hücrelerinde belirgin azalma ile adacıklarda glukagon ve somatostatin pankreas hücrelerinde artış göstermiştir. Western blot analizleri bu bulguları doğrulamış, β-aktin normalize edilmiş insülin düzeylerinde azalma ve glukagon ile somatostatin düzeylerinde artış belirlenmiştir. Bu sonuçlar, perinatal cıva maruziyeti sonrasında belirgin endokrin bozulma ve β-hücre disfonksiyonu geliştiğini göstermektedir.
Sonuç: Gebelik ve laktasyon döneminde kronik düşük doz cıva maruziyeti, epileptik sıçanlarda pankreatik endokrin homeostazı bozarak β-hücre kaybı ve sistemik hiperglisemi ile karakterize bir tablo oluşturmuştur. Bulgular, sağlığın ve hastalıkların gelişimsel kökenleri (DOHaD) hipotezini desteklemekte ve erken dönem cıva maruziyetinin uzun vadeli metabolik ve nörolojik bozukluklara yatkınlık oluşturabileceğini düşündürmektedir. Gelecekteki çalışmaların, cıva kaynaklı β-hücre hasarında rol oynayan oksidatif stres, mitokondriyal disfonksiyon ve kalsiyum sinyalleme bozuklukları gibi moleküler mekanizmaları aydınlatmaya odaklanması öne-rilmektedir.