Nörodejeneratif Hastalıklarda Büyük Hayvan Modeli: Koyun

Dünya genelinde hızlı nüfus artışı ve yaşam süresinin uzaması ile birlikte nörodejeneratif hastalıkların görülme sıklığı da artmaktadır. Nöronlarda oluşan yapısal veya fonksiyonel hasarlar sonucunda görülen nörodejeneratif hastalıklar, doğum sırasında şekillenebileceği gibi yaşlanma veya genetik faktörlere bağlı olarak da görülebilmektedir. Hayvan modellerinin oluşturulması, nörodejeneratif hastalıkların patogenezisinin anlaşılması ve bunlara yönelik tedavi protokollerinin oluşturulması açısından oldukça önemlidir. Bu derlemenin amacı, nörodejeneratif hastalıklar ve tedavilerinin geliştirilmesi için oluşturulan deneysel modellerin arasında büyük hayvan modeli olarak koyun modelinin kullanımının vurgulanmasını sağlamaktır. Büyük hayvan modelleri, yaygın olarak kullanılan kemirgen modeller ile kıyaslandığında, daha uzun yaşam sürelerine sahip olmaları, beyinlerinin insan beynine anatomik olarak daha fazla benzemeleri, terapötik ajanlara daha etkin yanıt oluşturabilmeleri açısından avantajlar sunmaktadır. Nörodejeneratif hastalıklarda büyük hayvan modelleri olarak domuz, koyun, köpek ve insan-olmayan primatlar başarı ile uygulanmıştır. Memeli bir model hayvan olan koyunlar, uysal mizaçları dolayısıyla bakımları kolay hayvanlardır. Ayrıca uzun yaşam süresine sahip olmaları dolayısıyla nörodejeneratif hastalıkların kronik etkilerinin incelenmesinde avantaj sunmaktadır. Özellikle de koyunlarda doğal genetik hastalık varyasyonların keşfedilmesi ile birlikte, insanlardaki genetik hastalıklar için modellerin oluşturulmasında önemli bir adım atılmıştır. Sonuç olarak, bu derlemede nörodejeneratif hastalıkların modellenmesinde koyun modellerin kullanılmasının avantajları, karşılaşılan zorluklar ve sınırlamalar ortaya koyulurken, yakın gelecekte nasıl daha yaygın kullanılabilecekleri konusu tartışılmaktadır.