Ayazpınar-Aşağıgülbahçe Peri Bacaları: Jeomiras, Jeosit ve Jeoturizm Varlıkları, Pertek (Tunceli), Doğu Türkiye
Geoheritage, cilt.18, sa.67, ss.1-22, 2026 (SCI-Expanded)
- Yayın Türü: Makale / Tam Makale
- Cilt numarası: 18 Sayı: 67
- Basım Tarihi: 2026
- Dergi Adı: Geoheritage
- Derginin Tarandığı İndeksler: Science Citation Index Expanded (SCI-EXPANDED)
- Sayfa Sayıları: ss.1-22
- Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
- İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa Adresli: Evet
Özet
Güneydoğu Anadolu Orojenez Kuşağı'nda (Doğu Türkiye) yer alan Pertek (Tunceli) ve çevresinde, Paleozoyik'ten Kuvaterner'e uzanan magmatik, volkanik, sedimanter ve metamorfik kayaçlardan oluşan zengin bir jeolojik çeşitlilik gözlemlenmektedir. Bu zengin jeolojik çeşitliliğin bir parçası da, andezitik, bazaltik, dasitik ve riyolitik kaya parçaları ve tüflerden oluşan Üst Miyosen yaşlı Karabakır Formasyonu'dur. Karabakır Formasyonu, Pertek ilçesinin kuzeybatısında yer almaktadır. Ayazpınar ve Aşağıgülbahçe köyleri çevresinde, peri bacalarına benzeyen farklı erozyon desenleri gözlemlenmektedir. Peri bacalarının gövde uzunlukları 1 ile 12 m arasında, gövde çapları ise 1 ile 3 m arasında değişmektedir. Tepedeki kapakların ortalama çapı 1-1,5 m ve kalınlığı yaklaşık 1 m'dir. Bu çalışma, jeoturizm açısından önemli olan bu peri bacalarının jeolojik miras envanterlerini oluşturarak jeoturizm rotaları yaratmayı ve bölge için sürdürülebilir bir kalkınma modeli oluşturmayı amaçlamaktadır.
In and around Pertek (Tunceli), located in the Southeastern Anatolian Orogenic Belt (Eastern, Türkiye), a rich geodiversity comprising magmatic, volcanic, sedimentary, and metamorphic rocks from the Palaeozoic to the Quaternary is observed. One of the rich geodiversity is the Upper Miocene-aged Karabakır Formation, consisting of andesitic, basaltic, dacitic, and rhyolitic rock fragments and tuffs. The Karabakır Formation is located northwest of the Pertek district. Different erosion patterns resembling fairy chimneys are observed in the Karabakır Formation around the villages of Ayazpınar and Aşağıgülbahçe. The body lengths of fairy chimneys vary between 1 and 12 m, and the body diameters vary between 1 and 3 m. The caps at the top have an average diameter of 1–1.5 m and a thickness of approximately 1 m. This study aims to create geotourism routes by creating geological heritage inventories of these fairy chimneys, which are important for geotourism, and to create a sustainable development model for the area.