Akademik Veri Yönetim Sistemi
Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi, cilt.16, sa.2, ss.100-116, 2025 (Hakemli Dergi)
Çiçekli bitkiler ve tozlaştırıcı böcekler milyonlarca yıl boyunca birlikte evrimleşmiştir. Buna paralel olarak bitkilerin çoğu biyotik tozlaşmaya bağımlıdır. Habitat kaybı, egzotik türlerin yayılması, kentsel ısı adası etkisi ve çevresel kirlilik gibi etkenler, polinatör popülasyonlarında belirgin azalışlara yol açmakta ve bu durum ekosistem işlevleri, biyolojik çeşitlilik ve gıda güvenliği açısından önemli tehditler oluşturmaktadır. Kentsel alanlar doğal habitatların yerini alamasa da, uygun planlama ve bitki seçimi ile polinatörler için işlevsel yaşam alanlarına dönüşebilmektedir. Bu çalışma, İstanbul’daki kentsel yeşil alanlarda kullanılan süs bitkilerinin morfolojik ve ekolojik özelliklerini belirleyerek polinasyon potansiyellerini değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Çalışmada, arazi gözlemleri ve proje verilerine dayalı floristik analizlerin yanı sıra bitki taksonlarının ekolojik ve morfolojik özellikleri incelenmiş; tür çeşitliliği, zenginliği, düzenliliği, baskınlığı ve alansal benzerliği ekolojik indeksler (Shannon-Wiener, Margalef, Pielou, Berger-Parker, Jaccard) kullanılarak analiz edilmiştir. Araştırma kapsamında kent ormanları, parklar, meydanlar, sahil bandı-kıyı düzenlemeleri ve şev-refüj düzenlemelerini kapsayan on kentsel yeşil alan incelenmiş, arazi çalışmalarında 42 familyaya ait 111 takson tespit edilmiştir. Takson çeşitliliği açısından en yüksek temsil oranı Rosaceae ve Lamiaceae familyalarında gözlenmiş, taksonların %62,2’sinin hem polen hem de nektar kaynağı sağladığı saptanmıştır. Polinatörler açısından en zengin alanlar kent ormanları ve sahil bandı-kıyı düzenlemeleri iken, tüm alanlarda egzotik taksonların yoğun (%69,4) kullanımı, yerli polinatörlerin besin kaynaklarına erişimini kısıtlayarak tozlaşma ve ekosistem işlevlerini sınırlayabilmektedir.
Flowering plants and pollinating insects have co-evolved over millions of years, and consequently, most plants depend on biotic pollination. Factors such as habitat loss, the spread of exotic species, urban heat island effects, and environmental pollution have led to significant declines in pollinator populations, posing major threats to ecosystem function, biodiversity, and food security. Although urban areas cannot fully replace natural habitats, with appropriate planning and plant selection, they can be transformed into functional habitats for pollinators. This study aims to evaluate the pollination potential of ornamental plants used in urban green spaces in Istanbul by identifying their morphological and ecological characteristics. In addition to floristic analyses based on field observations and project data, the ecological and morphological traits of plant taxa were examined. Species diversity, richness, evenness, dominance, and spatial similarity were analyzed using ecological indices (Shannon–Wiener, Margalef, Pielou, Berger–Parker, and Jaccard). The research encompassed ten public green areas, including urban forests, parks, squares, coastal landscapes, and slope–median arrangements. Field surveys identified 111 taxa belonging to 42 families. The highest taxonomic representation was observed in the Rosaceae and Lamiaceae families, and 62.2% of all taxa were found to provide both pollen and nectar resources. Urban forests and coastal landscapes were the richest sites for pollinators, whereas the high proportion of exotic species (69.4%) across all sites may restrict native pollinators’ access to food sources, thereby limiting pollination processes and ecosystem function.