Akademik Veri Yönetim Sistemi
Xth International Eurasian Educational Research Congress, Ankara, Türkiye, 8 - 11 Haziran 2023, ss.12-13, (Tam Metin Bildiri)
Problem Durumu: Küresel sağlık
tüm dünyadaki sağlık kavramını ve sağlık hizmetlerini etkileyen sosyal, politik,
ekonomik, teknolojik, çevresel ve kültürel konuları kapsayan çok boyutlu bir
kavram olarak karşımıza çıkmaktadır. Yaşanan demografik değişimler, bulaşıcı ve
kronik hastalıkların hızla yayılımı, afet, göç, pandemiler ve küresel iklim
krizinin beraberinde getirdiği çevre soruları toplum/birey sağlığını doğrudan
etkilemektedir ve hemşirelerin bakım verdiği popülasyon özellerinde
epidemiyolojik değişiklikler meydana getirmektedir. Küreselleşen sağlık
kavramı; değişim gerektiren konulara hızlı uyum sağlama yeteneğini, uluslararası
sağlık konularını, sağlığın sosyal belirleyicilerini ve çözümlerini
vurgulamaktadır ve disiplinler arası işbirliğini teşvik etmektedir. Küreselleşme,
hemşireliğin uygulama, araştırma alanı olarak kabul edilmektedir ve hemşirelik
biliminin bilgisinde, uygulamasında ve eğitiminde birçok değişiklik meydana
getirmiştir. Bu değişikliklere uyum sağlamaları için hemşirelere girişimci
olmaları, teknolojik gelişmeleri benimsemeleri ve yönlerini değişen dünyaya
çevirmeleri gerektiği önerilmektedir. Bu sebeple hemşirelerin küreselleşmenin
getirdiği sağlık sorunlarının bilincinde sağlığa bireysel bütüncül bakım ile toplum
temelli küresel bir bakış kazanmaları gerekmektedir. Hemşirelerin ve geleceğin hemşireleri
olan hemşirelik öğrencilerinin bu niteliği kazanmaları için hemşirelik eğitim programları
ile küresel sağlıkta mücadele edilmesi gereken öğelerin bütünleştirilmesi gerekmektedir.
Günümüz teknolojisinde yaşanan gelişmeler bir yandan dünyayı dijitalleşmeye
iterken küreselleşen sağlık bakım sistemleri ise bireylerin/toplumun sağlığa erişimlerinde
eşitsizlikler meydana getirmektedir. Bu da bireylerin/toplumun eşit sağlık
bilgi içeriğine internet üzerinden ve mobil cihazlarla ulaşma fırsatı ve
zorunluluklarını anlama ihtiyacını arttırmaktadır. COVID-19 pandemisinde kontrol
etmesi güç duruma gelen infodemiye (bilgi kirliliği) maruz kalan bireyler/
topluluklar ve sağlık sistemleri için doğru sağlık bilgisine ulaşmak neredeyse
imkânsız hale gelmiştir. Kontrolsüz bilgi akışının yaşandığı bu küresel sağlık
krizinde bireylerin/toplumun doğru sağlık bilgisine erişmesi ve bu bilgiyi doğru
değerlendirebilmesi için sağlık okuryazarlığını geliştirmek ve toplumun sağlık
bilincini yükseltmek çok önemli hale gelmiştir. E-sağlık okuryazarlığı, elektronik
araçları kullanarak güvenilir kaynaklardan kişinin sağlığı ile ilgili bir
sorununu tanımlama, anlama, arama gibi işlemlerini kapsamaktadır. Sağlık okuryazarlığı
birinci basamak koruyucu sağlık hizmetlerinin tamamlayıcı bir parçasıdır ve küreselleşen
sağlık sorunları ile daha da önemli hale gelen kronik hastalıklarla baş etmede bireyleri
daha başarılı kıldığı literatürde bildirilmektedir (Sharma ve ark., 2019;
Gençyürek Erdoğan, 2019). Hemşirelerin, toplum sağlığının geliştirilmesinde
eğitimci rolleri ve her bireyin benzersiz bilgi ihtiyacını karşılayan açık ve
amaçlı iletişim kurmaları için profesyonel ve etik bir yükümlülüğü vardır. Araştırma
hemşirelik öğrencilerinin küresel sağlık sorunlarına yönelik öngörüleri ile sağlık
okuryazarlıkları arasındaki ilişkinin belirlenmesi amacı ile gerçekleştirildi.
Araştırma Yöntemi: Araştırma, tanımlayıcı
ve ilişki arayıcı niteliktedir. Araştırma evrenini; İstanbul’daki, üç köklü devlet
ve vakıf üniversitelerinde öğrenim gören birinci, ikinci, üçüncü ve dördüncü
sınıf hemşirelik öğrencileri, örneklemini ise evreni temsil gücüne sahip 323
hemşirelik öğrencisi oluşturdu. Araştırma COVİD-19 pandemisi nedeniyle izin
alınan kurumlardan kendisine ulaşılan ve çalışmaya gönüllü toplam 310
hemşirelik öğrencisi ile gerçekleştirildi. Veriler; “Bilgi Formu”, “Küresel
Sağlık Sorunlarına Yönelik Öngörü Formu” ve “E-Sağlık Okuryazarlığı Ölçeği” ile
toplandı. Veriler; IBM SPSS Statistics 28 programında kullanılarak analiz
edildi.
Beklenen Sonuçlar: Araştırmaya
katılan öğrencilerin yaş ortalamaları 21,09 ± 1,89 olup, çoğunluğu kadın
(%80,3), devlet üniversitesinde (%69,7) ve üçüncü sınıfta öğrenim görmekte idi
(%31,6). Hemşirelik öğrencilerinin “Küresel Sağlık Sorunlarına Yönelik Öngörü
Formu ” puan ortalaması 68,64 ± 14,45, “E-Sağlık Okuryazarlık Ölçeği” puan ortalaması
ise 3,78 ± 0,84 olduğu belirlendi. Öğrencilerin küresel sağlık sorunlarına yönelik
öngörüleri ve e-sağlık okuryazarlık düzeyleri ortalamanın üzerinde idi. Öğrencilerin,
hemşirelerin küresel sağlık sorunlarını azaltmada öncelikli olduğunu düşündükleri
roller; eğitimci rol, araştırmacı rol ve bakım verici rol olarak belirlendi.
Öğrencilerin küresel sağlık sorunlarına yönelik öngörülerinin cinsiyet,
üniversite türü, hemşirelerin küresel sağlık sorunlarını azaltmada etkin rolü
olduğunu düşünme durumu ve uluslararası kuruluşları takip etme durumlarından
etkilenirken, e-sağlık okuryazarlık düzeylerinin; sınıf düzeyi, küresel sağlık
sorunları hakkında bilgiye sahip olma durumu, lisans programında küresel sağlık
sorunları ile ilgili ders alma durumu ve uluslararası kuruluşları takip etme
durumlarından etkilendiği belirlendi. Öğrencilerin küresel sağlık sorunlarına yönelik
öngörüleri ile e-sağlık okuryazarlıkları arasında pozitif yönde zayıf düzeyde ilişki
olduğunu saptandı. Hemşirelik eğitim programlarında öğrencilerin sağlık okuryazarlığı
düzeylerini yükseltecek ve küresel sağlık sorunlarıyla ilgili eğitimci rollerine
yönelik etkinliklerin öğrencilerin küresel sağlık sorunlarına yönelik öngörülerini
ve sağlık okuryazarlığı düzeylerini yükselteceği düşünülmektedir.
Kaynakça:
·
Bodur,
G., & Kaya, H. (2017). Hemşirelerin Gözüyle Gelecek: 2050’li Yıllar [Nurses
Looking Future: 2050’s]. Journal of Ege University Nursing Faculty, 33(1),
47-58., https://dergipark.org.tr/tr/pub/egehemsire/issue/49327/630070
·
International
Council of Nurses. (2022). Sustain and Retain in 2022 and Beyond. The Global
Nursıng Workforce and the Covıd-19 Pandemic. https://www.icn.ch/node/1463
Erişim tarihi: 25.09.22
· Kıvanç,
M. M., Türen, S., Atakoğlu, R., & Özçalık, C. K. (2020). Sürdürülebilir
kalkınma hedeflerine erişmede hemşirenin önemi. Sağlık ve Yaşam Bilimleri
Dergisi, 2(2), 74-78., http://journals.iku.edu.tr/sybd/index.php/sybd/article/view/184 Kaya, H. (2010). Küresel sağlığı
geliştirmede hemşirelik eğitimi. Uluslararası İnsan Bilimi Dergisi, 7(1),
360-365., http://www.ajindex.com/dosyalar/makale/acarindex- 1423936642.pdf
·
Morley,
DA ve Cunningham, S. (2021). Global partnerships in nursing – A qualitative
study in lessons for success. Nurse Edication Practice, (54), 103069., https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S1471595321001050
·
Sadigov
R. (2022). Dünya Nüfusunun Hızlı Büyümesi ve Sosyoekonomik Sonuçları.
TheScientificWorldJournal, 2022, 8110229. https://doi.org/10.1155/2022/8110229., https://www.hindawi.com/journals/tswj/2022/8110229/
·
Stewart,
D. International Council of Nurses.(2021). Nurses: A voice to lead a vision for
future healthcare. Geneva, Switzerland., https://www.icn.ch/system/files/documents/2021- 05/ICN%20Toolkit_2021_ENG_Final.pdf
·
Tamer
Gencer, Z. (2017). Norman ve Skinner’ın E-Sağlık Okuryazarlığı Ölçeğinin
Kültürel Uyarlaması İçin Geçerlilik Ve Güvenilirlik Çalışması. İstanbul
Üniversitesi İletişim Fakültesi Dergisi | Istanbul University Faculty of
Communication Journal , (52) , 131-145. DOI: 10.17064/iuifd.333165
· Wilson,
L., Mendes, I. A. C., Klopper, H., Catrambone, C., Al‐Maaitah, R., Norton, M.
E., & Hill, M. (2016). 'Global health' and 'global nursing': proposed
definitions from The Global Advisory Panel on the Future of Nursing. J Adv
Nurs. 72(7), 1529-40. doi: 10.1111/jan.12973., https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/27062286/
·
World
Health Organization, editor. Global Health Risks Mortality and Burden of
Disease Attributable to Selected Major Risks. Available from:
https://www.who.int/data/gho/publications/world-health-statistics Erişim
tarihi: 20.08.22
· Yıldırım,
J. G., & Dündar, B. N. Uluslararasılaşmanın Yansımaları: Avrupa Birliği
Değişim Programlarının Hemşirelik Eğitimine Etkileri. İzmir Katip Çelebi
Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi, 2(1), 37-43., https://dergipark.org.tr/tr/pub/ikcusbfd/issue/47225/594702
· Yılmaz,
A. , Saygılı, M. & Kaya, M. (2020). Sağlık bilimleri fakültesi
öğrencilerinin e- sağlık okuryazarlığı düzeylerinin belirlenmesi. Mehmet Akif
Ersoy Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi , (31) , 148-157. DOI:
10.20875/makusobed.585984, https://dergipark.org.tr/tr/pub/makusobed/issue/54481/585984
·
Zeybek,
Z., Bozkurt, Y., & Aşkın, R. (2020). Covid-19 pandemisi: Psikolojik
etkileri ve terapötik müdahaleler. İstanbul Ticaret Üniversitesi Sosyal
Bilimler Dergisi, 19(37), 304-318., https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/1166182
Anahtar kelimeler: Küresel Sağlık
Sorunları, Küresel Hemşirelik, E-Sağlık Okuryazarlığı, Öngörü