06 Şubat 2023 Depremleri Fay Geometrileri ve Parametrelerine Dair Ön Bulgular
Uluslararası Katılımlı 75. Türkiye Jeoloji Kurultayı, Ankara, Türkiye, 10 - 14 Nisan 2023, sa.151, ss.75, (Tam Metin Bildiri)
- Yayın Türü: Bildiri / Tam Metin Bildiri
- Basıldığı Şehir: Ankara
- Basıldığı Ülke: Türkiye
- Sayfa Sayıları: ss.75
- İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa Adresli: Evet
Özet
Dünyada örneğine az rastlanır aynı gün içindeki 7.7 ve 7.6 büyüklüğündeki iki deprem, 11 ilimizde büyük yıkımlara ve can kayıplarına yol açmıştır. Sığ odaklı olan depremlerden ilki sabaha karşı 04.17 de gerçekleşmiş olup, Sincik-Antakya arasında, 300 km yi aşan bir hat boyunca uydu görüntülerinden de izlenebilen neredeyse kesiksiz yüzey kırıkları oluşturmuştur. Çok sayıda segmentin aynı anda kırıldığı gözlenen bu hat, Amanos dağlarının doğusunda Antakya-Türkoğlu arasını yaklaşık K25D, buradan Dulkadiroğlu batısına kadar K45D ve devamında Sincik batısına değin K60D doğrultulu bir uzanım sunmaktadır. Bu hat boyunca Narlıda da görüldüğü gibi ana hattan sapan, aynı mekanizmaya sahip belirgin yüzey kırıkları da sunmaktadır. Güneybatıda yer yer temel birimleri de kesen yüzey kırıkları Kırıkhan’dan sonrahavza içine doğru. Atımları gittikçe azalan küçük parçalar şeklinde geniş bir zonda izlenmektedir. Sol yönlü doğrultu atımlı genellikle düşeye yakın duruşlu Kırık düzlemleri, yer yer temel birimlerini kat ettiği düzlemler boyunca sol yönlü oblik ters bileşen sunan kayma çizikli yüzeylere sahiptir. 13.24 de gerçeklesen ikinci deprem Göksün-Doğanşehir arasında 150 km ye yakın uzanım sunan yüzey kırıkları oluşturmaktadır. Göksun-Çardak arasında DKD, Çardak Doğanşehir güneyi boyunca BKB yönelimi ile hafif kavisi bir yapı sunmakta devamında Doğanşehir kuzeyine doğru Malatya fayı boyunca birbirine paralel hatlar boyunca uzanmaktadır. Göksünkullar arasında neredeyse kesiksiz olarak gözlenen yüzey kırıkları çoğunlukla tepe ve sırtların üst ve yamaçlar boyunca izlenmektedir. Doğanşehir yönünde Eskiköy istikametinde görüldüğü gibi ana fay hattına dike yakın kola da ayrılmaktadır. Fay Aşağı İçmeler güneyindeki uzanımında, yüzeylerinde ters bileşenli sol yönlü oblik kaymayı gösteren çizikli ve kertikli yüzeyler barındırmaktadır. 9 metreye ulaşan atımların gözlendiği her iki fay attı boyunca yüzey kırıklarının uzanımlarındaki sağa ya da sola büklümler, sıçramalar ve zon boyunca sıkça gözlenen kademeli riedel kırıkları arasında sol yönlü kaymayı gösteren Köstebek izi tümsekleri ve çek ayır çöküntüleri ile kayma sonucu gelişen kopmuş sırtlar, gölcükler gibi yapılar oldukça belirgindir. Deprem dalgalarının etkin olduğu suya doygun ince taneli zeminlerde yarık erupsiyonları ve koni şekilli kum ve çamur çıkışları Amik Ovasının genelinde özellikle de Demırköpru mahallesinde tipik örnekler sunmaktadır. Depreme dayanıksız yapıların yanı sıra, depremlerin sığ odaklı oluşu, yerleşimlerin yüzey kırık hatları, özellikle sıvılaşma riski barındıran uygun olmayan zeminlere sahip bölgelerde yoğunlaşması. Heyelanlar ve kaya düşmeleri hasarların artışına neden olmuştur.
As a very rare case, two great earthquakes of magnitudes 7.7 and 7.6 occurred in the same region within a nine-hour window and caused devastating destruction and death toll over fifty thousands in 11 cities. The first of the shallow-focused earthquakes occurred at 04.17 am local time (gmmt+3) and created almost continuous surface fractures that can also be seen on satellite images, along a line exceeding 300 km between Sincik and Antakya. This rupture line is observed to break many segments at the same time. The main orientation of the rupture is approximately N25E between Antakya and Türkoğlu in the east of the Amanos Mountains, whereas it changes to the orientation of N45E in the west of Dulkadiroğlu and to the N60E in the west of Sincik. Along this line, as seen in Narlı, it also presents distinct surface fractures with the same mechanism deviating from the main line. In some places in the southwest, fractures offset the basement units and beyond Kırıkhan region, they become smaller segments with relatively less displacement within a wide damage zone. Where fracture planes observed within basement units they display a left-lateral reverse oblique component based on slickenline measurements. The second earthquake, which occurred at 1:24 pm local time (gmt+3) creates surface fractures extending approximately 150 km between Göksün and Doğanşehir regions. The curvilinear fault line extends ENE between Göksun and Çardak regions, whereas changes orientation to WNW in the south of Çardak-Doğanşehir region. It extends as parallel lines along the Malatya fault to the north of Doğanşehir. Between Goksun and Kullar regions, the surface ruptures are mostly traced along the tops and slopes of the hills and ridges. It can be also observed in the direction of Doğanşehir, around Eskiköy that it splits into fault splay nearly perpendicular to the main fault line. In the southern extension of the fault, around Aşağı İçmeler region, it displays slickenlines and slicken sides indicating left-lateral reverse oblique fault. Along two major fault zone where it is observed that the offset can reach up to 9 meters, and structures like stepovers, releasing and restraining bends, and en-echelon riedel fractures indicate a left-lateral displacement. Additionally, pull-aparts, mole tracks, shutter ridges, sag ponds can be clearly observed in the region. The fissure and cone-shaped sand and mud eruptions are common in saturated, fine-grained soil affected by earthquake waves. Around Amik plain, and Demirkopru district, characteristic examples of these structures are present. In addition to poorly-construced buildings, shallow fault epicenters, concentration of settlement around surface rupture lines and the regions with risk of soil liquefaction, rock falls, and landslides increased the damage and death toll dramatically.