Afet Tıbbı Özelinde Geliştirilen Etik Kılavuz ve Karar Verme Çerçevelerinin Eleştirel Analizi

Nesipoğlu G., Aksu M., Pehlivan Sarı E.

X. Biyoetik Kongresi - "Feminist Etik ve Afet Biyoetiği", Samsun, Türkiye, 11 - 13 Eylül 2023, ss.22, (Özet Bildiri)

  • Yayın Türü: Bildiri / Özet Bildiri
  • Basıldığı Şehir: Samsun
  • Basıldığı Ülke: Türkiye
  • Sayfa Sayıları: ss.22
  • İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa Adresli: Evet

Özet

Deprem, savaş ve pandemi/epidemi gibi çeşitli olguların yol açtığı afetler, kendinde kötü ve olağan dışı özellikleri taşımakta; bu kapsamda sunulan sağlık hizmetlerini de “olağan”ın ötesine geçirmektedir. Hizmetin koşullarından sınırlı tıbbi kaynakların dağıtımına, rutin acillerde başvurulan triyaj kurallarından hangi etik ilke ve/veya değerin kararda öncelikli kılınacağına kadar birçok husus afetin olağan dışı koşullarına uygunluğu gerektirmektedir. Dolayısıyla alt alan olarak “afet tıbbı” gibi afet tıbbında etiğin de bu olağan dışı mahiyet uyarınca içeriklendirilmesi gerekmektedir. Bu doğrultuda DSÖ ve DTB, sağlık çalışanlarına yol göstermek amacıyla hem afet üst başlığıyla genel hem de pandemi/epidemiye yönelik özel anlamda etik kılavuz ve karar verme çerçeveleri geliştirmiştir. Küresel ölçekte uygulanabilir nitelikte olan bu “etik araç”lara ilaveten, ulusal ve bölgesel ölçekte başvurulabilen araçlar da bulunmakta; eyalet bazında ve pandemi/epidemi özelinde geliştirdiği etik kılavuz ve çerçeveleriyle Kanada buna örnek teşkil etmektedir. Farklı ölçeklerde geliştirilen bu araçlar aynı zamanda şu soruları da akla getirmektedir: Afet tıbbında başvurulmak üzere geliştirilen etik kılavuz ve karar verme çerçevesi hangi ölçekte olmalıdır; genel olarak afete mi, afetin çeşidine göre mi içeriklendirilmelidir; hangi etik kuram ve/veya yaklaşımla temellendirilmelidir? İşte, bu çalışmada yukarıdaki sorulara yanıt bulma ve yanıtı haklı çıkarabilir şekilde temellendirme hedefi ile bu araçların değer-temelli olması gerektiği savını tanıtlama amacı güdülmektedir. Bu doğrultuda, öncelikle, Kanada’da eyalet ölçeğinde ve pandemi/epidemi özelinde geliştirilen etik kılavuz ve karar verme çerçeveleri metin analizi yöntemine başvurularak, dayanak aldıkları etik kuram/yaklaşımlar uyarınca analitik ve eleştirel düşünme teknikleriyle incelenecektir. İkinci adımdaysa bu etik araçlar üst yapı olarak DSÖ ve DTB tarafından geliştirilenlerle karşılaştırılarak, meta-sentez yöntemiyle çalışmanın hedef ve amacına ulaşılmaya çalışacaktır.