Akademik Veri Yönetim Sistemi
3rd INTERNATIONAL ACADEMIC RESEARCHES FOR SUSTAINABILITY 2021, İstanbul, Türkiye, 3 - 05 Aralık 2021, ss.22-23, (Özet Bildiri)
Bu çalışma; sürdürülebilirliğin ekonomik, çevresel ve sosyal
boyutlarını içerecek şekilde, gıda sektörüne yönelik olarak tedarik zinciri
sürdürülebilirliğini ele alan literatürdeki çalışmaların analizini
içermektedir. Çalışmada öncelikle yıllara göre sürdürülebilir gıda tedarik
zinciri yönetimine yönelik ilgi ortaya konmaktadır. Ardından sürdürülebilir
gıda tedarik zincirlerinin daha iyi anlaşılması için, ilgili boyut altındaki
performans kriterleri ve bunlara ait göstergeler belirlenmektedir. Ayrıca; incelenen
çalışmalar üzerinden sürdürülebilirliğin hangi boyutuna ve tedarik zincirinin
hangi kısmına (yukarı, orta ve aşağı tedarik zinciri) daha çok yönelindiği
tespit edilmeye çalışılmaktadır. Ek olarak, sürdürülebilir gıda tedarik zinciri
yönetimi çalışmalarında kullanılan bilanço yaklaşımları ve araştırma yöntemleri
analiz edilmektedir.
Bu doğrultuda incelenen 257 çalışma sonucunda; özellikle 2011 mali
krizinden ve Birleşmiş Milletler’in dünya nüfusunun artışına ilişkin 2013
yılında yayınladığı rapordan sonra, diğer sektörlerde olduğu gibi gıda
sektöründeki işletmelerin de sürdürülebilir tedarik zincirlerine ilgisinin
arttığı açıkça görülmüştür. Ayrıca, sürdürülebilir gıda tedarik zincirlerinde
çevresel boyutun diğer boyutlara oranla daha çok çalışıldığı belirlenmiştir. Bu
durum; muhtemelen sürdürülebilirlik yaklaşımının çıkış noktası olan “yeşil
çevre” anlayışından ve dolayısıyla da çevreye yönelik daha çok yasal mevzuatın
olmasından kaynaklanmaktadır. Öte yandan; sosyal boyuta yönelik göstergelerle
ilgili hem standart ölçüm yöntemlerinin olmaması hem de işletmelerin sosyal
bilgileri raporlama konusunda deneyimsiz olmalarından kaynaklanan veri
eksikliği sebebi ile, incelenen çalışmalarda en az ele alınan taraf sosyal
boyut olarak tespit edilmiştir.
Bunların dışında; incelenen çalışmalarda %7 gibi bir oranla yukarı
tedarik zinciri (upstream) üzerinde daha az durulduğu ortaya konmuştur. Yukarı
tedarik zinciri (upstream supply chain), tedarikçi odaklı; aşağı tedarik
zinciri (downstream supply chain), müşteri odaklı; orta tedarik zinciri
(internal supply chain), lojistik de dahil olmak üzere ürün/hizmet ve süreç
odaklıdır. Dolayısıyla; ticari bilginin gizliliği sebebiyle tedarikçilerden
veri alma olasılığı düşük olduğundan, literatürde yukarı tedarik zincirine
yönelik çalışmaların az olması beklenen bir sonuçtur.
Ek olarak; dikkate alınan çalışmalarda sürdürülebilirlik %70
oranında üçlü bilanço şeklinde ele alınmıştır. Gerçek bir sürdürülebilirlik
anlayışında sürdürülebilirliğin üç boyutunun da dikkate alınması şarttır.
Ayrıca; incelen çalışmalarda kullanılan araştırma yöntemlerine bakıldığında,
vaka çalışmalarına daha çok önem verildiği, matematiksel modeller ile
analizlerin daha az yapıldığı görülmüştür.