Türkiye'de Süpermarketlerden Kaynaklanan Gıda Atıklarının Karbon, Su ve Enerji Ayak İzlerinin Belirlenmesi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa, Mühendislik Fakültesi, Çevre Mühendisliği Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2020
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Belkıs ÇAKAR
Danışman: Serdar Aydın
Özet:Dünyada her yıl insan tüketimi için üretilen tüm yiyeceklerin 1/3'ü kaybolmakta veya israf edilmektedir. Bununla birlikte, gelişmekte olan ülkelerde, beş yaşın altındaki yaklaşık beş milyon çocuk her yıl yetersiz beslenme ile ilgili nedenlerden ölmektedir. Gıda israfıyla ilgili kamuoyu endişesi, uluslararası, bölgesel ve ulusal düzeylerde dünya çapında giderek artmaktadır. Etik ve sosyal yönlerinin yanı sıra, gıda atıkları finansal kayıplara ve su, enerji, arazi kullanımı gibi sınırlı kaynakların israfına neden olur ve küresel ısınma ve iklim değişikliğine katkıda bulunan Sera Gazı emisyonları üretir. Süpermarketler, gıda tedarik zinciri boyunca gıda atığı konusunda önemli bir aktördür. Perakendecilerin üreticiler ve tüketiciler arasında bir bağ kurduğu düşünüldüğünde, perakende sektörünün ele alınması, tüm paydaşlara ilişkin olarak gıda israfını azaltmak için anahtar noktalardan biri olabilir. Bu temelde, BM Sürdürülebilir Kalkınma Hedefi 12.3, 2030 yılına kadar kişi başına küresel gıda atıklarının perakende ve tüketici seviyelerinde yarıya indirilmesini ve üretim ve tedarik zincirlerinde (hasat sonrası kayıplar dahil) gıda kayıplarını azaltmayı amaçlamaktadır (UNEP, 2015). Bu nedenle bu çalışmada perakende gıda atıklarının miktarının belirlenmesi ve çevresel etkilerinin analiz edilmesi amaçlanmıştır. Süpermarketlerden kaynaklanan gıda atığı ile ilişkili çevresel etkileri araştırmak için yaşam döngüsü değerlendirmesi (YDD) kullanılmıştır. YDD, çevresel etkileri ölçülebilir olarak gösteren ve sonuçları entegre bir yaklaşımla yorumlayabilen bir araçtır. Analiz sonuçları, her yaşam döngüsü aşamasında enerji ayak izi (tüketilen birincil enerji), karbon ayak izi (üretilen GHG emisyonları) ve su ayak izi (tüketilen su) olarak sunulmuştur. Genel olarak, gıdaların üretimi, taşınması ve bertarafı ile ilgili çevresel etkiler dikkate alınmıştır. İsraf edilen gıda ürünlerine ilişkin veriler, Türkiye'de İstanbul büyükşehir sınırları içindeki 97 perakende mağazası tarafından sağlanmıştır. 97 mağazada bir yıl 6 aylık dönemde toplam 881,3 ton gıda atık hale gelmiştir. İlişkili toplam karbon ayak izi 340 ton CO2e veya 226,6 ton CO2e / yıl olarak hesaplanmıştır; su ayak izi 209,5 * 103 m3 su veya 139,7 * 103 m3 / yıl ve enerji ayak izi 178,5 * 104 MJ veya 119 * 104 MJ / yıl olmuştur. Gıda Atık Yönetimi Hiyerarşisi tarafından israf edilen gıdaların yönetilmesiyle ilişkili olarak "Gıda atıklarının en aza indirilmesi" önceliklendirilmektedir. Bununla birlikte, gıda atıklarının tamamen önlenmesi mümkün değildir. Gıda atıkları için optimum atık yönetimini bulmak amacıyla, bu tezde atık yönetimi senaryoları modellenmiştir. Gıda atıklarının anaerobik çürütme modelinin, biyogaz potansiyeline bağlı olarak karbon ayak izini azaltmak için en yüksek potansiyele sahip olduğu bulunmuştur.