Akademik Veri Yönetim Sistemi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa, Mühendislik Fakültesi, Çevre Mühendisliği Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Nilüfer BİLİŞ
Danışman: Semih Nemlioğlu
Özet:
Derin deniz deşarj sistemleri,
evsel kaynaklı atıksuların deniz ortamına güvenli ve etkin bir şekilde
iletilmesini sağlayan önemli altyapı çözümlerindendir. Bu sistemlerde en
yaygın kullanılan yayıcı türü, açık ağızlı dairesel orifislerden oluşan çok
delikli yayıcılardır. Ancak proje ömrü boyunca debi artışı beklendiğinden,
sistemler başlangıçta tam kapasitede çalışmaz. Bu durum, düşük debi
koşullarında yayıcı içerisine deniz suyu girişine ve buna bağlı olarak
sediment birikimine yol açmakta, uzun vadede tıkanmalar meydana
getirebilmektedir. Bu sorunun önüne geçmek amacıyla, yayıcı deliklerine ördek
gaga tipi çek valfler entegre edilerek ters akışın engellenmesi ve sistem
verimliliğinin artırılması hedeflenmektedir. Bu çalışmada, proje ömrü 30 yıl
olarak kabul edilen derin deniz deşarjı sisteminde, farklı debi
(0,50-1,00-1,50-2,00-2,50 m³/s), alıcı ortam yoğunluğu
(1015-1020-1025-1030-1035 kg/m³) ve deşarj derinliği (10-20-30-40-50 m)
kombinasyonları için hem sabit, hem de değişken çaplı yayıcılarla 250 farklı çan
ağızlı yayıcı tasarımı yapılmıştır. Tasarım sırasında dairesel yayıcı
deliklerinin çapı 0,15 m seçilmiş ve atıksuyun çizgisel kaynak şeklinde
davrandığı kabul edilmiştir. Gerçekleştirilen bu tasarımlar için, projenin
farklı aşamalarını izleyebilmek amacıyla t=0, t=10, t=20 ve t=30 proje yılları
için de birinci seyrelme değerleri hesaplanarak, elde edilen veriler kendi
içinde karşılaştırılmıştır. Daha sonra aynı koşullarda yayıcı deliklerine
ördek gaga çekvalf takılması ile oluşacak birinci seyrelme miktarlarındaki
değişimler karşılaştırılmıştır. Elde edilen sonuçlara göre, ördek gaga
valflerin uygulanması değişken çaplı yayıcılarda % -1,04 ile % 21,94, sabit
çaplı yayıcılarda ise % -0,62 ile % 21,78 oranında bir seyrelme farkı oluşturmuştur.
Bu farklar, sistemlerin büyük çoğunluğunda pozitif yönde gerçekleşmiş ve birinci
seyrelmelerin arttığını göstermiştir. Özellikle sığ deşarj derinlikleri ve
düşük alıcı ortam yoğunluklarında ördek gaga çekvalf uygulamasının veriminin
daha yüksek olduğu belirlenmiş, sınır değerler tespit edilmiştir. Deşarj
derinliği veya alıcı ortam yoğunluğunun bilinmesi halinde ördek gaga valf dönüşümünden
kaynaklanacak birinci seyrelmedeki değişimin yaklaşık tespit edilmesini
sağlayacak eşitlikler belirlenmiştir. Ayrıca, debi değişiminin ve dolayısıyla
proje yıllarına göre tesise gelecek debinin yıllara göre değişiminin ve yayıcı
borunun sabit ya da değişken çaplı olmasının etkisinin ihmal edilebilecek
seviyede olduğu tespit edilmiştir.