KÜLTÜREL PEYZAJ ve YÖRESEL MİMARİNİN BÜTÜNCÜL ANALİZİ: KANDOVAN, İRAN ÖRNEĞİ
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa, Orman Fakültesi, Peyzaj Mimarlığı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2022
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Negin Daryakanari
Danışman: Nilüfer Kart Aktaş
Özet:Günümüz mimarisinin, içinde bulunduğumuz yüzyılın değişimleri nedeniyle geçmişe ait izleri, kökleri olmamakla birlikte, yerli kültürle etkileşime girememiş ve ondan uzaklaşmıştır. Kültürel peyzaj, kültürden etkilenen ve zamanla insan ve doğa arasındaki etkileşimden kaynaklanan bir peyzajdır. Bunda kültür fail, doğa ise aracılık rolüne sahiptir ve kültürel bakış açısı her ikisinin de ürünüdür. İran kabilelerinin kültürel peyzajı çok çeşitlidir; Bu nedenle coğrafi açıdan benzer yerlerde derin ve bazen çeşitli farklılıklar görülmektedir. Unutulmamalıdır ki, son yıllarda kültürel peyzaj unsurlarına yeterince dikkat edilmemesi, bazı yerli özelliklerin kaybolmasına ve kültürel peyzajın tahribine yol açmıştır. Bu faktörlerin belirlenmesi, bu zengin mirasın yaşamını sürdürmesine ve bu peyzajların yeniden canlandırılmasına yardımcı olacaktır. Köyler, etnik grupların ve yöresel bilginin çevresel değerlerinin ve kültürünün korunmasında önemli roller oynamaktadır. Geçen yüzyılın enerji krizi, birçok insan faaliyetini etkileyen çevre sorunlarından biri olmuştur. Yüksek enerji tüketiminde etkili faktörlerden biri olan mimari tasarım, zorlu bir mücadele ile karşı karşıyadır. Dolayısıyla çevre koruma konusu, nesillerin ihtiyacı enerjinin geleceği ve kullanımı, mimari de dahil olmak üzere çeşitli bilimlerde sürdürülebilirlik adı verilen yeni bir kavramı ortaya çıkarmıştır. Ülkemizde sürdürülebilir mimari son zamanlarda gündeme gelen ve üzerinde düşünülen konulardan biridir. Sürdürülebilir mimari ilkeleri, birçok yöresel bina ve konutta nispeten gözlemlenir. Yöresel mimari, güzellik konularına ve çevrenin korunmasına dikkat etmenin yanı sıra, iklimin ihtiyaçlarını da karşılaması gereken benzersiz özelliklere sahiptir. İran köyleri uzun zamandan beri doğal faktörlerin yardımıyla özel mekanlarda kurulmuş ve doğal ortamın beden ve yatağı arasındaki etkileşim bu yerleşimlerin organik ve müstakil yapılaşmalarına yol açmıştır. İran köy mimarisi, özel bir vizyon ve kültürden esinlenmiştir. Benzersiz kaya mimarisi, insan ve doğa arasında bir çatışma ortamı yaratan doğal kayaların kullanılması, sıradan mimariden çok daha önemlidir. Kandovan Kayalık Köyü, Osko'nun 22 km güneydoğusunda ve Tebriz'den 62 km uzaklıktadır. Kandovan Kaya Köyü, yüzyıllar geçmesine rağmen dünyadaki birkaç yaşayan kaya köyünden biridir. İnsanların doğal yaşamı orada devam etmektedir. Bu çalışmanın amacı, farklı medeniyetlere ev sahipliği yapmış, kültürel peyzaj özelliklerine ve özgün yöresel mimari ögelere sahip olan Kandovan'ın tarihi dokusunun yerel mimari ve özgün peyzaj özellikleriyle bir bütün olarak ele alınarak bu alanların korunması ve yaşatılmasına yönelik öneriler geliştirmektir. Bu çalışmada betimsel-analitik yöntem ve saha çalışmaları kullanılarak Kandovan kaya mimarisinin oluşumunda etkili olan faktörler araştırılmıştır. Tüm analizler SPSS 25.0 istatistik yazılımı ile yapılmış ve veriler Chi-square ve t-test testleri kullanılarak analiz edilmiştir. Verilerin analizinden elde edilen sonuçlar, güvenliğin kaya mimarisini şekillendiren en önemli faktör olduğunu göstermektedir. Coğrafi faktörlerin kaya mimarisini şekillendiren en önemli unsurlar olduğu sonucuna varılabilir. Kandovan'da kaya evlerde enerji tüketimi azdır çünkü evler yazın serin ve kışın sıcak olmaktadır, bu da yöresel mimarinin enerji tüketimini azaltmak konusunda önemli olduğunu göstermektedir. Ama kaya evlerin doğru düzgün korunmaması nedeniyle kayalar zamanla yalıtım özelliklerini kısmen kayb etmiş ve kışın yakıt yakmaya ihtiyaç artmıştır. Sonuç olarak, bu çalışmada Kandovanın kaya mimarisini ve peyzajını korunmak için önerilerde bulunulmuştur. Anahtar kelimeler: Kültürel Peyzaj, Yörese