Akarsu kıyı sedimentlerinde metal konsantrasyonlarının belirlenmesi ve ekolojik risk indekslerinin değerlendirilmesi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Çevre Mühendisliği Anabilim Dalı Başkanlığı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2022
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ELİF CİHAN
Danışman: Naim Sezgin
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Yeryüzünde bulunan doğal suların kalitesinin bozulmasında, dünya genelinde hızlı gelişen kentleşme, endüstrileşme ve yoğun tarımsal faaliyetler önemli bir rol oynamaktadır. Özellikle, evsel ve endüstriyel atıksuların yeterince arıtılmadan alıcı su ortamlarına deşarj edilmesi su kirliliğini oluşturan önemli bir unsurdur. Su, insan ve diğer canlıların hayatları için en temel kaynaktır. Bu nedenle, bu kaynakta meydana gelecek her türlü olumsuzluklar tüm canlıları etkilemektedir. Sucul ortamlarda, çevre ve insan sağlığı açısından önemli riskler oluşturan kirliliklerden biri de metal kirliliğidir. Herhangi bir alıcı ortamdaki metal kirliliğinin belirlenmesi, o alıcı ortamdan kaynaklanacak olası risklere karşı korunma ve kaynağın sürdürülebilir kullanımı ile ilgili stratejiler geliştirilmesinde önemli bir basamak olacaktır. Sucul ortamlarda kirlilik belirleme çalışmalarından biri sedimentlerle yapılan çalışmalardır. Bu çalışmada, Kocaeli ve İstanbul-Şile bölgelerinde bulunan Göksu ve Çanakdere akarsularının kıyı sedimentlerinde metal konsantrasyonlarının belirlenmesi ve ekolojik risk indekslerinin değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Bu amaçla, toplanan sediment numunelerinde kurşun (Pb), çinko (Zn), nikel (Ni), kadmiyum (Cd), krom (Cr), kobalt (Co) metal konsantrasyonları ve referans metal olarak skandiyum (Sc) metalinin konsantrasyonu belirlenmiştir. Ayrıca, metal konsantrasyonlarından zenginleştirme faktörü (EF), kontaminasyon faktörü (CF), jeoakümülasyon indeksi (Igeo), kirlilik yük indeksi (PLI) ve potansiyel ekolojik risk indeksi (PERI) gibi ekolojik risk indeksleri hesaplanmıştır. Seçilen iki akarsu kıyısından 2021 ve 2022 yıllarında kuru ve yağışlı mevsimler için toplam 24 adet sediment numuneleri toplanarak çalışmalar yürütülmüştür. Analizi yapılan Pb, Zn, Ni, Cd, Cr ve Co metallerinin kuru mevsim ortalama değerleri sırasıyla, 23,14 mg/kg, 66,12 mg/kg, 24,98 mg/kg, 0,19 mg/kg, 58,77 mg/kg, 20,82 mg/kg ve 10,56 mg/kg olarak belirlenmiştir. Yağışlı mevsim ortalama metal konsantrasyonları ise Pb için 34,57 mg/kg, Zn için 73,35 mg/kg, Ni için 13,87 mg/kg, Cd için 0,24 mg/kg, Cr için 122,24 mg/kg, ve Co için 27,01 mg/kg olarak ölçülmüştür. Hesaplanan kirlilik faktörü ve ekolojik risk indekslerine göre sedimentlerde kuru mevsimde metal kirliliğinin minimal düzeyde olduğu ve yağışlı mevsimde ise yüzeysel akış nedeniyle kirlilik seviyesinin arttığı görülmüştür. Özellikle turizm, tarımsal faaliyetlerin ve besi çiftliklerinin fazla olduğu noktalarda potansiyel risk indeks değerleri daha yüksek olarak belirlenmiştir.