Sokaktan ve internetten temin edilen datura ve brugmansia bitkilerinde skopolamin ve atropin tayini ve adli toksikolojik değerlendirmesi

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa, Adli Tıp Ve Adli Bilimler Enstitüsü, Fen Bilimleri Anabilim Dalı, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2025

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: MERYEM-ELVAN GÜLTEKİN

Danışman: Beril Anılanmert, Yalçın Büyük

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Datura ve Brugmansia cinslerine ait türlerin her bir kısmı son derece zehirli ve halüsinojendir. İçeriklerinde bulunan skopolamin, hiyosiyamin ve atropin, kişide şiddetli antikolinerjik toksidrom, deliryum, bayılma ve amnezi oluşturur. Yüksek dozlarda kalp yetmezliği ve ölüme sebep olmaktadır. Bu özellikleri sebebiyle yıllardır zehirleme, rekreasyon, satanist ve paganist ayinler, soygun, tecavüz, intihar, cinayet girişimlerinde kullanımıyla bilinmektedir. Literatürde bu bitkilerdeki tropan alkaloid miktarına dair yayınlar olsa da tamamı botanik bahçesi gibi yerlerden temin edilmiş olup, herkesin erişimine açık olan yerlerden örnek toplanılmamış, bu psikoaktif bitkilerin herkesin erişimine açık yerlerde bulunmasının oluşturduğu sorunlar ele alınmamıştır. Bilimsel literatürde Datura ve Brugmansia bitkilerin kullanıldığı yüzlerce suç vakasına rağmen, bu bitkiler Türkiye'de yasal olarak denetlenmemektedir. Bu çalışma; literatürde sunulanlardan farklı olarak ilk defa sokakta herkesin erişime açık olan Datura ve Brugmansia bitkilerinin içeriğindeki suç oluşturabilecek maddelerin LC-MS/MS cihazında analizi yapılarak söz konusu tehdide dikkat çekmeyi amaçlamıştır. Bu maddeler için önce LC-MS/MS ile analiz için yüksek geri kazanımlı (%77-%108), skopolamin için 24,2 ng/mL ve atropin için ise 8,8 ng/mL'den den 2000,0 ng/mL ye kadar geniş bir doğrusal aralığa sahip, hızlı (6,5-11,5 dakika), kolay, bir yöntem geliştirilmiş, validasyonu gerçekleştirilmiş ve bu yöntemle halka açık alanlarda ve özel mülk bahçelerinde, 4 il ve 9 ilçeden örneklem aldığımız Datura stramonium, Datura wrightii, Datura metel, Brugmansia suaveolens bitkilerinin içerisindeki psikoaktif maddelerin miktarları hesaplanmıştır. Elde edilen çarpıcı veriler ile sokaktan temin edilebilen bu psikoaktif maddelerin oluşturabileceği tehlikeler incelenmiştir.