Sarıyer (İstanbul) İlçesinin Peyzaj Karakter Analizi ve Değerlendirme Yaklaşımları
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa, Orman Fakültesi, Peyzaj Mimarlığı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Selim Bayraktar
Danışman: Şerife Doğanay Yener
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:20. yüzyılda ön plana çıkan sanayileşme ve kentleşme, günümüzde yerelden küresele uzanan bir dizi sorunu da beraberinde getirmiştir. Bu sorunların mekânsal sonuçları, kentlerin plansız büyümesi, değişmesi ve dönüşmesi şeklinde ortaya çıkmıştır. Ortaya çıkan bu değişim ve dönüşüm süreci sonucunda doğal ve kültürel tüm peyzajlar büyük ölçüde etkilenmiştir. Bu nedenle, doğal ve kültürel peyzajlar üzerindeki baskıların her geçen gün arttığı İstanbul'un Sarıyer ilçesi araştırma alanı olarak seçilmiştir. Araştırmada, Sarıyer ilçesi örneğinde doğal ve kültürel peyzaj özelliklerine dayalı olarak peyzajların tanımlanması, sınıflandırılması, değerlendirilmesi ve peyzaj planlamasına yönelik önerilerin geliştirilmesi amaçlanmıştır. Çalışma kapsamında peyzaj sınıflandırması için peyzaj karakter analizi temelli bir yaklaşım esas alınmıştır. Peyzaj karakter analizi, doğal ve kültürel alanların karmaşıklığını anlama, sürdürülebilir planlama ve çevresel koruma için sıklıkla tercih edilen bir araç olarak kabul edilmektedir. Bu bağlamda, peyzaj karakter analizi, belirli alanların özgün özelliklerini ve fonksiyonlarını anlamamıza yardımcı olmaktadır. Ayrıca, peyzaj karakter analizi, habitat çeşitliliği, ekolojik denge, su yönetimi, kentsel gelişme ve doğal kaynak koruması gibi önemli konuları birlikte ele almamıza da olanak tanımaktadır. Doğal ve kültürel peyzaj özellikleri üzerindeki risk ve baskı faktörlerinin analiz edilmesi için ise InVEST Habitat Kalitesi Analizi yönteminden yararlanılmıştır. InVEST Habitat Kalitesi Modeli, çevresel etkileri değerlendirmek ve doğal habitatların kalitesini ölçmek için kullanılan bir araç son yıllarda birçok farklı disiplin tarafında kullanılmaya başlamıştır. Bu model, araştırmacılara habitat çeşitliliği ve biyoçeşitliliği analiz etme yeteneği sunmakta ve doğal alanların korunması ve yönetilmesi için verilere dayalı kararlar alınmasına yardımcı olmaktadır. Peyzaj karakter analizi kapsamında peyzaj tiplerinin belirlenmesinde jeoloji, arazi örtüsü/arazi kullanımı ve eğim faktörlerinden yararlanarak parametrik bir sınıflandırma tercih edilmiştir. Peyzaj karakter alanlarının belirlenmesinde ise peyzaj tipleri, peyzaj deseni ve arazi çalışmaları göz önünde bulundurularak ana karakter alanları ortaya konmuştur. Peyzaj karakter alanlarının değerlendirilmesinde arazide yapılan gözlemler, büro çalışmaları, flora envanteri ve habitat kalitesi analizi çalışmalarından yararlanılmıştır. Araştırma sonucunda, Sarıyer ilçesi 78 peyzaj tipi ve 13 peyzaj karakter alanı ile temsil edildiği belirlenmiştir. Peyzaj tiplerinin orman, yerleşim ve tarım ağırlıklı bir karakter gösterdiği tespit edilmiştir. Peyzaj tiplerini çeştitlilği açısından da öne çıkan bölgede, en yüksek peyzaj çeşitliliği Gümüşdere bölgesi ve Boğaziçi kıyılarında tespit edilmiştir. Araştırmada elde edilen bulgular incelendiğinde, Sarıyer ilçesinin doğal ve kültürel özellikleri ile öne çıkan bir peyzaja sahip olduğu anlaşılmaktadır. Sahip olduğu kültürel ve tarihi varlıklarla sivil, askeri ve su mimarisi açısından dikkat çeken özellikler gösterirken; kumul, kayalık, orman, çayır, mera ve sulak alanları ile öne çıkan güçlü bir habitat çeşitliliğine de sahiptir. Habitat kalitesi bakımından araştırma alanının % 49,18'inin yüksek habitat kalitesi, %35,84'ünün ise fakir habitat kalitesine sahip olduğu belirlenmiştir. Habitat kalitesi açısından en iyi durumdaki bölge, Belgrad ormanı olurken, en düşük habitat kaliteleri ise yerleşim ağırlıklı bölgelerde meydana gelmiştir. Flora envanteri sonuçlarına göre ise, çalışma alanındaki farklı habitatlarda 1194 bitki taksonu tespit edilmiştir. Habitat çeşitliliğinin bir sonucu olarak yüksek bir biyolojik çeşitlilik özelliği göstermektedir. Alandaki kayıt edilen bitki taksonu sayısı İstanbul'daki çeşitliliğin %45'ini temsil etmektedir. Sonuç olarak, bu çalışma, Sarıyer ilçesi gibi karmaşık ve değerli peyzajların korunması ve sürdürülebilir bir şekilde yönetilmesi için kullanılabilecek analitik yöntemlerin önemini göstermektedir. Bu tür analizler, yerel yöneticiler, planlamacılar ve çevre koruma uzmanları için önemli bir rehberlik kaynağı olabilir ve doğal ve kültürel çeşitliliği koruma ve insanların yaşam kalitesini artırma konularında değerli katkılar sağlayabilir.