Sigara bağımlılığının davranışsal ekonomi perspektifi ile incelenmesi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa, Sağlık Bilimleri Fakültesi, Sağlık Yönetimi Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2022
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ZEHRA KAŞKA ÜRETEN
Danışman: Özgür Aslan
Özet:Sigaranın kullanıcılarına ciddi zararlar verdiği bilinmesine rağmen, toplumumuzda yaygın şekilde kullanılmaya devam edilmektedir. Sigara bağımlılığını önlemek amacı ile sigara karşıtı pek çok uygulama olmasına rağmen, sigara bağımlılığı ile mücadelede tam anlamıyla başarı sağlanamamaktadır. Mevcut sigara bağımlıları sigara içmeye devam etmekte, hatta sigara ağına yeni kurbanları düşürmektedir. Sigara ile ilgili yapılan çeşitli araştırmalar olmakla birlikte, davranışsal ekonomi alanında sigara konusu üzerinde ülkemizde yapılan doktora düzeyinde bir çalışma yer almamaktadır. Bu nedenle bu çalışmada sigara bağımlılığı davranışsal ekonomi perspektifi ile incelenmiştir. Davranışsal ekonomi alanı insanların irrasyonel kararlarının altında yatan psikolojik faktörleri anlamaya yönelik bir çalışma alanı olduğundan araştırma kapsamında nitel araştırma türlerinden "fenomenolojik araştırma yöntemi" kullanılmıştır. Çünkü nitel araştırmalar temel olarak bireylerin dünyayı nasıl anlamlandırdıklarıyla, olayları nasıl deneyimledikleriyle, fenomenlere ne anlam yükledikleriyle ilgilenmektedirler. Fenomenolojik yaklaşım bakış açısı ile sigara bağımlılarının sigaraya yükledikleri gizli anlamlar ile birlikte deneyimlerinin esaslarının anlaşılması amaçlanmıştır. Bu amaçla davranışsal ekonomi fenomenlerinden sigara bağımlılığına uyarlama ve sorgulanabilme açısından en uygun olanlar seçilerek yarı yapılandırılmış görüşme soruları oluşturulmuştur. Daha sonra nitel araştırmalarda sıklıkla kullanılan olasılıksız örnekleme metotlarından olan amaçlı örnekleme yöntemi kullanılarak sigara bırakma polikliniğine başvuran 40 hasta ile yarı yapılandırılmış görüşme soruları üzerinden görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Elde edilen nitel veriler fenomenolojik bakış açısı ile sigara bağımlılarının sigaraya dair zihinsel anlamlandırma süreçlerini inceleme yolu ile analiz edilmiştir. Bulgulara göre hastaların sigara bağımlılığı kapsamında rasyonel davranmadığı, davranışsal ekonomik fenomenlere uygun olarak irrasyonel davrandığı, bilişsel ön yargılara kapıldığı tespit edilmiştir. Sigara bağımlılığını yenmek için farmakolojik tedavi yöntemleri etkili olabilmekle birlikte bireyin karar sürecinde etkili olan irrasyonel etkenlerin de farkında olunması gerekmektedir. Ayrıca sigaraya hiç başlamamış kişilerin de karar sürecindeki irrasyonel etkenlere dair farkındalığının sağlanması yolu ile sigaraya başlamadan sağlıklı bir hayat sürdürülmesi sağlanabilir.