Akademik Veri Yönetim Sistemi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa, Adli Tıp ve Adli Bilimler Enstitüsü, Fen Bilimleri Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Melis ATAÖZÜ
Danışman: Zeynep Türkmen
Özet:
Dünya genelindeki araştırmalar göstermektedir ki; uyuşturucu madde kullanımıyla ilgili suçların sayısı her geçen gün artmaktadır. Bu suçların tanımlanmasında "Uyuşturucuyla Kolaylaştırılmış Cinsel Saldırı" (DFSA) ve uyuşturucu maddelerin diğer suçlarla birleşmesi durumu ise "Uyuşturucuyla Kolaylaştırılmış Suç" (DFC) olarak adlandırılır.
DFSA ve DFC’lerde uyuşturucu katkılı içecekler, istismar suçlarının işlenmesi amacıyla kullanıldığı bilinen ve sıvı içerisinde çözünürlüğünü kolaylaştıran tatsız, renksiz ve kokusuz özelliklere sahip maddeler içermektedir. Bu tür içeceklerin içine sıklıkla benzodiazepinler ve ketamin gibi sedatif-hipnotik maddeler eklenmektedir. DFSA ve DFC’lerde özellikle tıbbi amaçlar için anksiyete, uykusuzluk ve nöbetlerin tedavisinde reçete edilen benzodiazepinlerin (BZD), diazepam ve flunitrazepam türevleri kullanılmaktadır. BZD’lerin adli bilimlerde kullanılması, suçların araştırılmasına ve suçluların yakalanmasına önemli bir katkı sağlamaktadır. Suç mahalli incelemelerinde, tanık ifadelerinin değerlendirilmesinde ve trafik güvenliği olaylarının incelenmesinde bu ilaçların varlığı veya yokluğu kritik öneme sahiptir. Bu çalışma birer benzodiazepin türevi olan ve adli vakalarda sıklıkla karşılaşılan diazepam ve flunitrazepam maddelerinin belirlenmesini kolaylaştıracak bir yöntem sunmak amacıyla yapılmıştır. Bu yöntemin hızlı, etkili ve güvenilir olabilmesi amacıyla literatürde sıklıkla kullanılan MS sistemlerinin aksine HPTLC sistemi tercih edilmiştir.
Çalışmanın ana planı piyasada bulunan diazepam ve flunitrazepam içerikli ilaçların ticari formlarının en düşük miligramlarının kullanıldığı varsayılarak, yaklaşık 250-330 mL’lik viski, bira ve şarap çözeltilerine eklenebileceği düşüncesiyle belirlenmiştir. Bunun sebebi en kolay ulaşılabilir formlarının en düşük konsantrasyonlarda tayin edilip edilemeyeceğini anlamaktır. Diazepam piyasada Diaksi markasıyla 5 mg/2.5 mL ve 10 mg/2.5 mL, Diapam markasıyla da 10 mg/ 2mL olarak bulunur. Flunitrazepam ise Rahypnol adıyla 5 mg/2.5 mL şeklinde bulunmaktadır.
HPTLC analizi için, 20 x 10 cm boyutlarındaki silika jel 60 F254 HPTLC cam plakası (Merck Kat. No: 1.05649) tercih edilmiştir. Bu plakalar, benzodiazepinlerin tespitinde oldukça hassas sonuçlar sağlar. Söz konusu iki etken maddenin metanolde çözülerek hazırlanan çözeltilerinin eş zamanlı analizi için uygun bir hareketli faz belirleme çalışmaları 8 farklı çözelti veya çözelti karışımı ile klasik TLC tekniği ile denenmiştir.
Yöntem validasyonu, analitik prosedürlerin amaçlanan kullanıma uygun olduğunu ve ilaç maddelerinin ve ilaç ürünlerinin kimliğini, kalitesini, saflığını ve gücünü desteklediğini gösterme sürecidir. Çalışmamız validasyon prosedürlerine uygun olarak test edilmiş ve yöntem, test edilen tüm yöntem doğrulama parametreleri için tatmin edici veriler göstererek tamamen doğrulanmıştır.
Bu basit HPTLC yöntemi, DFSA ve DFC’lerde sıvı içeceğe eklendiği şüphesi olan iki sedatif-hipnotik ilacı (diazepam ve flunitrazepam) tespit etmek için başarıyla geliştirilmiştir. İyi düzeyde geri kazanımlar elde edilmesi yöntemin, şüpheli suç mahallinden ele geçirilen delillerin incelenmesi için uygun olduğunu göstermiştir.