Gökşan İnci Durmaz

"Deneysel Metabolik Sendrom Modelinde Alkole Bağlı Olmayan Yağlı Pankreas Hastalığı Üzerine Vitamin D'nin Etkisi"

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa, Cerrahpaşa Tıp Fakültesi, Temel Tıp Bilimleri Bölümü, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2025

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: Gökşan İnci Durmaz

Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): Fatma Dağıstanlı

Eş Danışman: Çiğdem Gürel

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Yağlı pankreas veya alkole bağlı olmayan yağlı pankreas hastalığı (NAFPD), alkol alımının olmadığı durumlarda obezite nedeniyle pankreasa aşırı yağ infiltrasyonudur. Bu çalışmada yüksek yağlı ve yüksek fruktozlu diyet ile oluşturulmuş metabolik sendrom modelinde vitamin D (VitD) uygulamasının NAFPD oluşumu, ilerlemesi ve neden olduğu oksidatif stres hasarı üzerine etkilerinin incelenmesi amaçlandı. Yirmi sekiz adet erkek Sprague Dawley sıçan rastgele dört gruba ayrıldı: Kontrol (SK), Metabolik Sendrom (MS), Vitamin D tedavisi gören Metabolik Sendrom (MSD) ve Vitamin D tedavisi gören Kontrol (SKD) grupları. MS gruplarına, Metabolik Sendrom oluşturmak için 15 hafta boyunca yüksek yağlı, yüksek fruktozlu diyet uygulandı. Vitamin D ile tedavi edilen gruplara 12 hafta boyunca 170 IU/hafta, oral takviye verildi. Tüm grupların açlık kan şekeri, vücut ağırlığı, bel çevresi ve günlük yiyecek-su tüketimleri ölçümleri düzenli olarak kaydedildi. Deney sonunda alınan pankreas dokularının histolojik değerlendirmeleri Hematoksilen-Eozin, Prusya Mavisi ve Masson Trikrom boyama yöntemleri kullanılarak gerçekleştirildi. İnsülin, glukagon, somatostatin, Pdx1, α-SMA, VDR, γH2AX, p-Nrf2, GPX4 ve Ki67'nin pankreas ekspresyonları immünohistokimya boyama yöntemi ile değerlendirildi. Elde edilen tüm verilere istatistiksel analizler uygulandı. MS grubunda vücut ağırlığı, açlık kan şekeri, kalori alımı ve bel çevresi ölçümlerinde artış gözlendi. MS grubunda pankreas adacıklarının diğer gruplara kıyasla daha büyük olduğu, proliferasyon indeksinin arttığı, asiner hücrelerde yer yer vakuolleşmeler, hafif fibrozis, adacık içerisinde ve çevresinde demir birikimi olduğu görüldü. Ayrıca MS grubuna ait adacıklarda adacıklarında β-hücre oranları kontrollerden daha yüksek olmasına rağmen, insülin immün reaktivitesinin daha zayıf olduğu saptandı. Glukagon ekspresyonunda gruplar arasında fark görülmezken delta hücre sayısının VitD tedavisi yapılan gruplarda MS grubuna kıyasla arttığı görüldü. Ayrıca VitD tedavisi sonrası p-Nrf2 ve GPX4 ekspresyonunda artış tespit edildi. Tüm gruplarda adacıklarda apoptotik hücreler gözlenmezken MS grubunda diğer gruplarla kıyaslandığında asiner hücre apoptozunda artış saptandı (p<0,0001). MS'da, artan insülin ihtiyacı; glikoz metabolizmasının bozulmasına ve adacık hücre hiperplazisine yol açarak telafi edici bir yanıt oluşturdu. Bulgular, oluşturduğumuz MS modelinin NAFPD oluşumu ile ilişkili olduğunu, NAFPD de pankreas yapısı ve işlevi üzerinde ortaya çıkan yıkıcı etkinin Vitamin D uygulaması ile büyük oranda engellendiğini göstermektedir.