Türkçe ders kitaplarındaki yazınsal metinleri okuma-anlama etkinliklerinin eleştirel okuma ölçütlerini karşılama yeterliliği (8. sınıf örneği)

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa, Hasan Ali Yücel Eğitim Fakültesi, Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Bölümü, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2016

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: Duygu Aydın Gönül

Danışman: Selahattin Dilidüzgün

Özet:

Yazınsal metinler, özgün dil yapıları, örtük iletileri, kurgusal oluşları, çok katmanlı anlamsal yapıları ile diğer metin türlerinden ayrılırlar. Eleştirel okumanın; sorgulama, yeniden yapılandırma, üst düzey bilişsel becerileri kullanmaya dönük yapısı ise yazınsal metnin asıl oluşma nedeni olan derin yapısındaki anlam düzeyine ulaşılmasına olanak tanır. Yazınsal metinlerin eleştirel okunmasını temel alan bu çalışmanın amacı; yapılandırmacı yaklaşıma göre hazırlanan 8. Sınıf Türkçe ders kitaplarındaki yazınsal metinlere yönelik uygulama çalışmalarının eleştirel okuma ölçütlerini uygun olarak hazırlanıp hazırlanmadığı araştırmaktır. Araştırmada 2014-2015 Eğitim Öğretim yılında okutulan 8. Sınıf Türkçe ders kitaplarında yer alan öykü türündeki metinlerin okuma-anlama uygulama çalışmaları örneklem olarak seçilmiştir. Nitel Araştırma yöntemlerinden biri olan doküman analizinin kullanıldığı araştırmada; alanyazını taranarak ve üç uzmanın görüşleri doğrultususunda oluşturulan eleştirel okuma ölçütler listesi ve alt kategorilerine göre metinlerin okuma- anlama uygulama çalışmaları incelenmiştir. Elde edilen veriler betimsel analiz yaklaşımıyla çözümlenmiştir. Araştırmanın sonucunda Türkçe Öğretim Programında, Türkçe dersi okuma anlama kazanımlarında yer alan eleştirel okuma yaklaşımının yazınsal metinlerin okuma anlama uygulama çalışmalarına yansıtılmadığı gözlemlenmiştir. Ayrıca uygulama çalışmalarının, yazınsal metnin yüzeysel yapıdaki anlamına yönelik olduğu ve derin yapıdaki anlama ulaşılmasına olanak tanımadığı bulgulanmıştır. Ders kitabı yazarının, yazınsal metni okur merkezli bir yaklaşımla eleştirel olarak çözümleyip derin yapıdaki iletiye ulaşması gerektiği ve buna uygun eleştirel okuma etkinlikleri oluşturmasına gereksinim duyulduğu başta olmak üzere birçok öneri geliştirilmiştir.