Nikotinik Asitin Sulu Çözeltilerden Yeşil Çözücülerle Reaktif Ekstraksiyonunun İncelenmesi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa, Mühendislik Fakültesi, Kimya Mühendisliği Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2022
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Tural HASANOV
Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): Süheyla Çehreli
Eş Danışman: Nilay Baylan Gülsoy
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Nikotinik asit (piridin-3-karboksilik asit) suda çözünen bir vitamindir. Nikotinik asit, kimyasal, biyokimyasal ve terapötik alanlarda çok çeşitli uygulamalarda kullanılır. Nikotinik asit biyolojik olarak aktif bir moleküldür ve bu nedenle gıda katkı maddesi, yem, kozmetik sanayii ve bilim ve teknolojinin çeşitli alanlarında gittikçe artan kullanımı bulunmaktadır. Ayrıca dislipidemi tedavisinde yaygın olarak kullanılmaktadır ve yüksek kolesterol seviyelerini kontrol etmeye ve azaltmaya yardımcı olan çok önemli bir polipidemik ilaç olarak kabul edilir. Gıda ve kozmetik alanındaki yaygın kullanım, nikotinik asitin fermentatif üretimine önem kazandırmıştır. İlaç endüstrisinin yüksek dozlarda kısmen arıtılmış veya arıtılmamış atık suları nikotinik asit içerebilir. Gerek üretim gerekse atıksu ortamından nikotinik asitin ayrılması çalışmaları önem kazanmaktadır. Karboksilik asitleri sulu çözeltilerden ayırmak için iyon değişim reçineleri, sıvı-sıvı ekstraksiyonu, membran bazlı ekstraksiyon ve membran elektrodiyaliz dahil olmak üzere çeşitli yöntemler uygulanabilir. Ayırma etkinliğini arttırmak amacı ile reaktan kullanılan reaktif ekstraksiyon yöntemi de yaygın olarak kullanılan bir diğer yöntemdir. Çevresel sorunlara gittikçe artan hassasiyet geleneksel çözücüler yerine alternatif ve çevre dostu çözücülerin araştırılması ve geliştirilmesi ihtiyacını doğurmuştur. Çalışmamızda sulu nikotinik asit çözeltisinin (0.1 mol/L) reaktif ekstraksiyonunda farklı seyreltici ve reaktanların ayırma etkinliği üzerine etkileri araştırılmıştır. Bu amaçla seyreltici olarak yeşil çözücüler siklopentil metil eter (CPME), 1-butil-3-metilimidazolyum hekzaflorofosfat [BMIM][PF6], 1-butil-3-metilimidazolyum bis(triflomometilsülfonil)imid [BMIM][Tf2N] ve 1-hekzil-3-metilimidazolyum bis(triflomometilsülfonil)imid [HMIM][Tf2N] kullanılmıştır. Tributil fosfat (TBP tributil amin (TBA), trioktil amin (TOA) ve tridodesil amin (TDDA) ise ) taşıyıcı reaktan olarak kullanılmıştır. Elde edilen deneysel sonuçlar ışığında nikotinik asitin sulu çözeltilerinden geri kazanımında incelenen yeşil çözücüler içinde CPME nin gerek d ve % E değerleri, gerekse incelenen iyonik sıvılara nazaran daha ekonomik oluşu ile seyreltici olarak tercih edilebileceği sonucuna varılmıştır. İncelenen iyonik sıvıların reaktan olarak TBP varlığında yaklaşık olarak aynı d ve % E değerlerine sahip oldukları; yeşil çözücü olarak CPME kullanıldığı durumda ise incelenen reaktanlar arasında TBA ile en yüksek d ve % E değerlerinin elde edildiği görülmüştür.