Okul öncesinden ilkokula aile okuryazarlığı programının ebeveyn ve çocukları üzerindeki etkisi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, TEMEL EĞİTİM ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2021
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: AYLİN YILMAZ HİĞDE
Danışman: Muhammet Baştuğ
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu araştırmanın genel amacı, okul öncesi dönemden itibaren uygulanan ve birinci sınıfı da kapsayan Aile Okuryazarlığı Programı'nın ebeveyn ve çocukları üzerindeki etkilerini araştırmaktır. Karma yöntemdeki bu çalışmada nitel araştırma yöntemlerinden etnografi modeli, nicel araştırma yöntemlerinden yarı deneysel desen kullanılmıştır. Araştırmanın nitel kısmı Ege Bölgesi'nde yer alan bir ilin köy okulunda gerçekleştirilmiştir. Okul öncesi dönemde çocuğu olan 12 ebeveynin katılımıyla gerçekleşen uygulama sürecine, çocuklar birinci sınıfa geçtiğinde devam edilmiştir. Uygulamanın ikinci aşamasına, çocuğu okul öncesi eğitim almamış olan veya başka bir okulda bu eğitimi alan dört ebeveyn daha katılım sağlamıştır. İkinci uygulama dönemi için katılımcı grubu 16 ebeveyn olmuştur. Bu ebeveynlere bir önceki dönem için telafi programı uygulanmıştır. 12 kişilik ebeveyn grubu, aynı zamanda nicel kısım için araştırmanın deney grubudur. Kontrol grubu ise aynı ilde deney grubu ile benzer ön-test puanlarına sahip başka bir köy okuludur. Boylamsal olarak yürütülen bu araştırmanın nitel kısmı için veriler; gözlem, birebir ve odak grup görüşmeleri, ev ziyaretleri aracılığıyla toplanmıştır. Nicel kısımda ebeveynlere Ev İçi Okuryazarlık Ortamı Ölçeği, Aile Okuryazarlığı Ölçeği, Okuma-Yazmaya Hazırlık Anketi ölçek uygulama izinleri alınarak uygulanmıştır. Çocuklara ise Fonolojik Farkındalık Ölçeği, Erken Okuryazarlık Becerilerini Değerlendirme Aracı ve Kelime Okuma Bilgisi Testi ölçek uygulama izinleri alınarak uygulanmıştır. Araştırmanın nitel kısmı için tümevarımsal analiz kullanılmıştır. Nicel kısmın analizlerinde, ön test- son test karşılaştırmalarında Wilcoxon İşaretli Sıralar Testi; gruplar arası karşılaştırmalarda Mann-Whitney U Testi kullanılmıştır. Kelime Okuma Bilgisi Testi aralıklı ölçüm puanlarında Friedman Testi de yapılmıştır. Analiz sonucunda, ebeveynlerin Ev İçi Okuryazarlık Ortamı Ölçeği ve Okuma Yazmaya Hazırlık Anketi ön test-son test puanları arasında deney grubu açısından anlamlı fark bulunmuştur. Aile Okuryazarlığı Ölçeği'nin anne-baba okuryazarlığı alt boyutunda deney ve kontrol grubu için anlamlı bir fark bulunamamışken çocuk okuryazarlığı ve erken okuryazarlık puanları arasında ise deney grubu lehine anlamlı bir fark tespit edilmiştir. Çocuklara uygulanan Fonolojik Farkındalık Ölçeği, Erken Okuryazarlık Becerileri Değerlendirme Aracı'nın ön test- son test puanları arasında deney ve kontrol grubu için deney grubu lehine anlamlı fark bulunmuştur. Kelime Okuma Bilgisi Testi'nin aralıklı ölçüm puanları arasında deney grubu lehine anlamlı fark bulunmuştur. Nitel verilerin analizinden elde edilen bulgulardan hareketle ise Aile Okuryazarlığı Programı'nın programa katılan ebeveynler ve çocukları üzerinde etkili olduğu, ebeveynlerin ev ortamlarını düzenleyerek aile okuryazarlığı uygulamalarına yer verdikleri gözlenmiştir.