Tarihi Kentsel Alanları Biçimlendiren Kültürel Değerlerin Peyzaj Biyografisi Yaklaşımıyla İncelenmesi: Fener Balat Örneği
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa, Orman Fakültesi, Peyzaj Mimarlığı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Betül Rüveyda AY AK
Danışman: Nilüfer Kart Aktaş
Özet:Peyzaj; doğal ve kültürel unsurlardan oluşan, zaman ve insanla şekillenen çok boyutlu bir kavramdır. İstanbul gibi tarih boyunca imparatorluklara başkentlik yapmış, stratejik bir konumda bulunan, doğal ve kültürel zenginlikleriyle benzersiz öneme sahip alanlar, kültürel odaklı; zaman ve insan faktörü ön plana alınarak daha detaylı ve özenli incelenmeli, planlama ve tasarım yaklaşımları oluşturulmalıdır. Peyzaj biyografisi yaklaşımı bunu hedefleyen bir bakış açısıdır. İstanbul'un çok kültürlü tarihi peyzaj alanlarından birisi olan Fener Balat Bölgesi çalışma alanı olarak belirlenmiştir. Bugün Tarihi Yarımada sınırları içerisinde kalan bu bölge, tarihte üç semavi dine mensup sayısız kişiye ev sahipliği yapmış, onlara ait ibadethanelerle, okullarla ve sosyal hayatla şekillenmiştir. Peyzaj biyografisi yaklaşımı ile bölgenin biyografisi yazılırken fiziksel biyografi, sosyal biyografi ve kültürel biyografi alt başlıkları oluşturulmuştur. Yoğun literatür taraması yapılmış, bölgeye ait haritalar çakıştırılarak altlıklar hazırlanmış, alan ziyaretleri yapılarak mahalle esnaflarıyla yapılmış görüşmelerle hafıza ve mekana yönelik sözel veriler toplanmış, gözlem, deneyim ve fotoğraflarla bu veriler desteklenmiştir. Zaman içinde Fener Balat'ın hem fizik mekânında hem sosyal hayatında birtakım değişimler yaşandığı gözlemlenmiştir. Bulgular başlığında bu değişimler kalıcılık kavramı ile değerlendirilmiş, oluşturulan yedi kriterli kalıcılık tablosu ile bölgedeki önemli mimari yapılar puanlandırılmıştır. Ayrıca sosyal hayattaki değişimler de yapılan görüşmeler ve gözlemlerle analiz edilmiştir. Bu değişimlerde başrol olan konular irdelenmiş, şehir ve mekân üzerindeki etkisi ortaya konmuştur. Fener Balat'ın fiziki, sosyal ve kültürel değerlerinin birbiriyle etkileşimiyle günümüzdeki durumu üzerine yorumlar yapılmıştır. Çalışma sonucunda, Fener Balat Bölgesi'nin peyzaj biyografisi, kültürel değerler ön plana alınarak oluşturulmuş, bölgenin değerlerinin korunup sürdürülebilmesi, evrensel statüdeki İstanbul şehrine olan önemli katkısının korunarak devamı için önerilerde bulunulmuştur. Bu yüksek lisans tez çalışması, peyzaj biyografisi yaklaşımı ile çalışma yapmak isteyenlere örnek olabilir, ayrıca bölge ile ilgili detaylı bir kaynak görevi üstlenebilir.