Akademik Veri Yönetim Sistemi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa, Adli Tıp ve Adli Bilimler Enstitüsü, Sosyal Bilimler Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Emre Ayar
Danışman: Erdinç Öztürk
Özet:
| Bağımlılık çok boyutlu bir halk sağlığı sorunu olup; etiyolojisinde genetik, psikososyal ve çevresel etkenlerin rol aldığı kronik, nörobiyolojik ve yaşam boyunca devam edebilen bir psikiyatrik hastalıktır. Bağımlılık ve psikotravmatoloji ekseninde yapılan araştırmalara göre kumar ve madde kullanım bozukluğu vakalarının büyük bir bölümü travmatizedir. İlgili literatür incelendiğinde kumar ve madde kullanım bozukluğu vakalarının %80'inde travmatik yaşantıların bulunduğu ve yine bu vakalarda yüksek oranda istismar ve ihmal öyküsünün olduğu görülmektedir. Bağımlılık, travmatik yaşantılar ve dissosiyasyon arasında ilişki olduğunu gösteren çok sayıda araştırma vardır. Doktora tez çalışmamızda kumar oynama bozukluğu ve madde kullanım bozukluğu vakalarında çocukluk çağı travmaları ile dissosiyatif yaşantılar ve karanlık üçlü kişilik özellikleri arasındaki ilişki modern psikotravmatoloji ilkeleri ve dissoanaliz kuramı perspektifinden incelenmiştir. Bu eksende çalışmamızın temel amacı; kumar ve madde bağımlılarında çocukluk çağı travmaları, dissosiyatif yaşantılar ve karanlık üçlü kişilik özellikleri arasındaki ilişkinin değerlendirilmesidir. 15 Kasım 2021 - 15 Aralık 2023 tarihleri arasında, Antalya Eğitim ve Araştırma Hastanesi Psikiyatri Bölümü ve Akdeniz Üniversitesi Bağımlılık Tedavi Merkezi'ne tanı veya tedavi için başvuran gönüllü bireylerden, amaçlı örnekleme yoluyla ulaşılan 40 madde kullanım bozukluğu ve 40 kumar oynama bozukluğu tanısı olan toplam 80 yetişkin vaka ile bu tez çalışması gerçekleştirilmiştir. Doktora tez çalışmamızda; Demografik Bilgi ve Psikotravmatoloji Temelli Görüşme Formu, Çocukluk Çağı Ruhsal Travma Ölçeği, Dissosiyatif Yaşantılar Ölçeği, Bağımlılık Profil İndeksi Temel Formu, South Oaks Kumar Tarama Testi ve Karanlık Üçlü Ölçeği kullanılmıştır. Katılımcıların yaşı ile Bağımlılık Profil İndeksi Temel Formu toplam puanı arasında negatif yönde [r=-.516; p=.000]; South Oaks Kumar Tarama Testi toplam puanı arasında ise pozitif yönde istatistiksel açıdan anlamlı ilişki bulunmaktadır [r=.417; p=.000]. Kumar oynama bozukluğu örnekleminin Dissosiyatif Yaşantılar Ölçeği toplam puan ortalaması (32.35), madde kullanım bozukluğu örnekleminin Dissosiyatif Yaşantılar Ölçeği toplam puan ortalamasından (25.38) istatiksel açıdan daha yüksektir. Madde kullanım bozukluğu örnekleminin Dissosiyatif Yaşantılar Ölçeği toplam puan ortalaması ile Bağımlılık Profil İndeksi Temel Formu toplam puanı arasında istatistiksel açıdan pozitif yönde anlamlı ilişki bulunmaktadır [r=.340; p=.032]. Kumar oynama bozukluğu ile madde kullanım bozukluğu örnekleminde Çocukluk Çağı Ruhsal Travma Ölçeği toplam puanı ile Dissosiyatif Yaşantılar Ölçeği toplam puan ortalaması arasında istatistiksel açıdan pozitif yönde anlamlı bir ilişki vardır [r=.293; p=.008]. Kumar oynama bozukluğu ile madde kullanım bozukluğu örnekleminde Dissosiyatif Yaşantılar Ölçeği toplam puan ortalaması ile Karanlık Üçlü Ölçeği toplam puanı arasında istatistiksel açıdan pozitif yönde anlamlı bir ilişki vardır [r=.313; p=.005]. Kumar oynama bozukluğu örnekleminin Çocukluk Çağı Ruhsal Travma Ölçeği toplam puan ortalaması (43.97), madde kullanım bozukluğu örnekleminin Çocukluk Çağı Ruhsal Travma Ölçeği toplam puan ortalamasından (38.47) istatiksel açıdan daha yüksektir. Kumar oynama bozukluğu ile madde kullanım bozukluğu örnekleminin Çocukluk Çağı Ruhsal Travma Ölçeği toplam puanı ile South Oaks Kumar Tarama Testi toplam puanı arasında istatistiksel açıdan pozitif yönde anlamlı bir ilişki vardır [r=.277; p=.013]. Kumar oynama bozukluğu örnekleminin Karanlık Üçlü Ölçeği toplam puan ortalaması (54.22), madde kullanım bozukluğu örnekleminin Karanlık Üçlü Ölçeği toplam puan ortalamasından (36.67) istatiksel açıdan daha yüksektir. Kumar oynama bozukluğu örnekleminin South Oaks Kumar Tarama Testi toplam puanı ile Karanlık Üçlü Ölçeği toplam puanı arasında istatistiksel açıdan pozitif yönde anlamlı bir ilişki vardır [r=.383; p=.013]. Kumar oynama bozukluğu örnekleminde Çocukluk Çağı Ruhsal Travma Ölçeği alt boyutlarından duygusal istismarın, dissosiyatif yaşantılar üzerindeki yordayıcı etkisine ilişkin regresyon analizi bulgularına göre duygusal istismarın, dissosiyatif yaşantılar üzerinde anlamlı etkisi bulunmaktadır; duygusal istismar, Dissosiyatif Yaşantılar Ölçeği toplam puan ortalamasındaki varyansın %11'ini açıklamaktadır [R2=.116; t=2.233; p=.032]. Kumar oynama bozukluğu örnekleminde Çocukluk Çağı Ruhsal Travma Ölçeği alt boyutlarından duygusal istismarın, karanlık üçlü kişilik özellikleri üzerindeki yordayıcı etkisine ilişkin regresyon analizi bulgularına göre duygusal istismarın, karanlık üçlü kişilik özellikleri üzerinde anlamlı etkisi bulunmaktadır; duygusal istismar, Karanlık Üçlü Ölçeği toplam puanındaki varyansın %12'sini açıklamaktadır [R2=.123; t=2.305; p=.027]. Madde kullanım bozukluğu tanısı olan bireylerin Dissosiyatif Yaşantılar Ölçeği puanlarının, BAPİ ile ölçülen bağımlılık düzeyi üzerindeki yordayıcı etkisine ilişkin regresyon analizi bulgularına göre Dissosiyatif Yaşantılar Ölçeği'nin, bağımlılık düzeyi üzerinde anlamlı etkisi bulunmaktadır; Bağımlılık Profil İndeksi Temel Formu toplam puanındaki varyansın %11'ini açıklamaktadır [R2=.116; t=2.229; p=.032]. Doktora tezimiz, kumar oynama bozukluğu ve madde kullanım bozukluğu vakalarında çocukluk çağı travmaları, dissosiyatif yaşantılar ve karanlık üçlü kişilik özelliklerinin ilk kez modern psikotravmatoloji ilkeleri ve dissoanalitik ekol perspektifinden değerlendirilmesi açısından özgün bir bilimsel araştırmadır. Bu araştırma, kumar oynama bozukluğu ve madde kullanım bozukluğu vakalarında çocukluk çağı travmalarının, dissosiyatif yaşantıların ve karanlık üçlü kişilik özelliklerinin yüksek oranlarda görüldüğünün ortaya çıkartılması açısından da oldukça önemlidir. Kumar ve madde bağımlılarında, çocukluk çağı travmaları ve dissosiyatif yaşantılar, bu vakaların psikoterapilerinde ele alınması gereken temel odak noktalarıdır. Doktora tez çalışmamızdaki modern psikotravmatoloji ilkeleri ve dissoanalitik kuram perspektifinden kumar ve madde bağımlılığı örneklemi arasındaki ilişki ve farklılıkların değerlendirilmesi, bu kapsamda gerçekleştirilecek gelecekteki çalışmalara temel bilimsel katkılar sağlayacaktır. Anahtar Kelimeler: Kumar oynama bozukluğu; madde kullanım bozukluğu; modern psikotravmatoloji; dissoanaliz; çocukluk çağı travmaları; dissosiyatif yaşantılar; karanlık üçlü kişilik özellikleri; davranışsal bağımlılıklar; suç | |||