Sürdürülebilir ormancılık açısından uluslararası CITES Sözleşmesinin hukuki analizi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa, Orman Fakültesi, Orman Mühendisliği, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ÇAĞDAN UYAR
Danışman: Osman Devrim Elvan
Özet:Araştırma, kısaca CITES olarak bilinen Nesli Tehlike Altında Olan Yabani Hayvan ve Bitki Türlerinin Uluslararası Ticaretine İlişkin Sözleşme'nin uygulama başarısını arttırmak adına sürdürülebilir ormancılık temelleriyle bağdaştırılmasını ve yasal zemininin güçlendirilmesini esas almaktadır. Sözleşme Depoziter Hükümeti'nin bilhassa her mecrada belirttiği üzere CITES Sözleşmesi konusunda mevcut literatür ile doktrin eksik görülmekte ve katkı çağrıları yapılmaktadır. Buradan hareketle konuya dair Türkiye uygulamaları ve uluslararası uygulamalar çok yönlü araştırılarak, en etkin uygulama çerçevesi ortaya konulmuştur. CITES Sözleşmesi'ni çeşitli yönlerden ele alan ve belirli süreçler gerektiren verilerin analizi sonucunda öne çıkan araştırmaları içeren bu çalışma içerisinde; öncelikle Sürdürülebilir Ormancılık kriter ve göstergeleri içerisinde yaban hayatının yeri ve önemi tartışılmıştır. Ardından Sözleşme'nin tarihi gelişiminden başlanarak, geçmişten bugüne uluslararası iş birliğinin oluşum süreci incelenmiştir. 184 taraf ülkenin Sözleşme hükümleri doğrultusunda belirledikleri bilimsel otoriteler incelenerek değerlendirmeler yapılmıştır. Yaban hayatını ve habitatlarını korumaya yönelik imzalanan uluslararası sözleşmeler ve güncel terminolojisi ele alınmıştır. CITES Sözleşmesi'ne ilişkin yükümlülükler, öncelikle Sözleşme metninin çerçevesi özelinde incelenmiş, ardından da Türkiye açısından her bir yükümlülük değerlendirilmiştir. Yapılan bu değerlendirmelerin ardından hukuki, idari ve uygulayıcı başarısını tespit etmek amacıyla konuyla ilgili çalışan 314 kurum personeline anket uygulanmış ve elde edilen verilerle istatistiki analiz gerçekleştirilmiştir. Lisanslı içtihat arama motoru kullanılarak konuya ilişkin anahtar kelimelerin taranması sonucu elde edilen Yargıtay, Danıştay ve İstinaf Mahkemesi kararları, geliştirilen puantaj metodu ile incelenmiş ve analiz edilerek tartışılmıştır. CITES Sözleşmesi'nin hukuki açıdan uygulanışı ve ormancılıktaki yeri konusunda örnek teşkil eden uygulamalara sahip ülke olan Amerika Birleşik Devletleri'ne gidilerek; konuyla ilgili çalışan uzmanların ve kurumların verileri ile çalışma yöntemleri incelenerek, sistemin Türkiye'de en etkili şekilde uygulanmasına zemin hazırlanmasına çalışılmıştır. CITES resmi otoritelerin kurum yetkilileriyle, konuyla ilgili çalışan akademisyenlerle ve sivil toplum kuruluşları temsilcileriyle görüşmeler gerçekleştirilerek elde edilen veriler değerlendirilmiştir. Türkiye'deki mevcut işleyişin karşılaştırmalı tespit verileri sunularak, mevcut yetersizlikler için öneriler getirilmiştir. Sözleşme hukuki, idari, bilimsel otoritelerinin en etkin şekilde çalışmasına yönelik öneriler getirilerek; yasadışı yaban hayatı ticaretiyle mücadelede başarıyı arttırmak ve ülkenin doğal kaynaklarının korunmasına katkı sağlanmasına yardımcı ve yol gösterici olunması hedeflenmiştir. Bu konuda özellikle orman alanlarının sürdürülebilirliği konusu ön plana çıkarılarak, yasal alt yapının geliştirilmesine katkı sağlanması amaçlanmıştır. Türkiye'de mevcut CITES otoriteleri çalışmalarının en etkili şekilde sürdürülmesine altlık oluşturması, mevzuattaki yerinin güçlendirilerek hukuki boşlukların giderilmesi konuları irdelenmiştir. Bu çalışma ile Türk ormancılığının CITES Sözleşmesi açısından uygulama kapasitesi ve bu konudaki potansiyelinin tespiti gerçekleştirilerek, mevcut eksiklikler belirlenmiş, iyileştirilmesi yönünde öneriler getirilmiştir.