AİLE SAĞLIĞI MERKEZLERİNDEKİ HEMŞİRE ve EBELERİN KADIN SAĞLIĞINDA ADLİ DURUMLAR ile İLGİLİ BİLGİ ve DENEYİMLERİ
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa, Florence Nightingale Hemşirelik Fakültesi, Hemşirelik Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Merve ÇIRTLIK
Danışman: İlkay Güngör Satılmış
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu araştırma, Aile Sağlığı Merkezlerinde (ASM) çalışan hemşire ve ebelerin kadın sağlığında adli durumlar ile ilgili bilgi ve deneyimlerini değerlendirmek amacıyla yapıldı. Tanımlayıcı nitelikteki araştırma İstanbul'da bulunan ASM'lerde, 01 Kasım – 31 Aralık 2023 tarihleri arasında yürütüldü. Araştırmanın örneklemine İstanbul'daki ASM'lerin ilçelerdeki dağılım oranlarına göre yapılan tabakalı örnekleme yöntemi ile belirlenen 258 aile sağlığı çalışanı dahil edildi. İl Sağlık Müdürlüğü'nden izin alınan ASM'ler kurum telefonlarından aranarak aile sağlığı çalışanlarına çalışma hakkında bilgi verildi ve kabul edenlere çevrimiçi anket linki gönderildi. Literatür doğrultusunda hazırlanan anket formunda demografik/mesleki öyküleri ve adli konulardaki deneyimleri ile ilgili sorular ile birlikte kadın sağlığında adli durumlar ile ilgili bilgilerini değerlendiren toplam 31 Doğru-Yanlış sorusu yer almıştır. Araştırmaya katılan aile sağlığı çalışanlarının yaş ortalaması 36,8±6,4'dür, çoğunluğu (%99,2) kadın, yarısı (%50) hemşire, %44,2'si ebe, çoğunluğu (%62,4) lisans mezunu ve çalışma süreleri ortalama 15,1±6,9 yıldır. Öğrenimleri sürecinde %51,9'u meslekte karşılaşılabilecek adli konular hakkında eğitim almadığını ve %62'si adli olguları sağlık çalışanı olarak bildirim yükümlülüğü hakkındaki kanunun içeriğini bilmediğini belirtmiştir. Çalıştıkları kurumda ise %72,5'i adli konular ile ilgili eğitim almadığını ve bu konuda belirli bir prosedür olmadığını bildirmiştir. Adli durumlarda yapılması gerekenler hakkında önceden aile hekimi ile ortak bir yol belirlemiş olanların oranı %15,1'dir. Katılımcıların %39,5'i meslek hayatlarında adli bir durumla karşılaştığını ve %35,3'ü bildirim yaptığını ifade etmiştir. Aile sağlığı çalışanlarının kadın sağlığında adli konular ile ilgili bilgilerini değerlendiren toplam 31 Doğru-Yanlış sorularındaki ortalama doğru cevap sayısı 27,3±2,3'dür. Öğrenimleri sırasında adli konular hakkında bilgi alanlar, çalıştığı kurumda adli durumlar ile ilgili belirli bir prosedür bulunanlar ve aile hekimi ile adli konular için ortak bir yol belirlemiş olanlar daha fazla sayıda doğru cevap vermişlerdir (p<0.05). Kadın sağlığına ilişkin adli durumlar hakkındaki deneyimleri sorgulandığında ise, %58,5'i 18 yaş altı gebelik, %10,9 kadına/gebeye şiddet, %7,4 gebe/çocuğa yanlış ilaç uygulama, %4,7'si yasal olmayan çocuk düşürme talebi, %3,9 gebelikte madde kullanımı, %1,9 çocuğa cinsel istismar, %0,8 savcı kararı olmaksızın genital/hymen muayenesi olayları ile karşılaştığını bildirmiştir. Bildirim yapma oranı yanlış ilaç uygulama, erken yaş gebelik ve istismar olaylarında yüksek iken, diğer olaylarda istenen düzeyde değildir. Adli durum bildirimi yapmalarını engelleyen öncelikli nedenler olarak yeterli bilgilerinin olmaması (%64), adli konular ile ilgili belirli prosedürlerin olmaması ve kişinin kendi güvenliği ile ilgili endişelerin olması (%46,9) belirtilmiştir. Sonuç olarak, ASM'lerde çalışan ebe ve hemşirelerin kadın sağlığı ile ilgili birçok adli durumla karşılaştığı, kadın sağlığında adli konular ile ilgili bilgilerinin olduğu ancak bu durumlarda yapması gerekenler hakkında kurumda eğitim ve prosedür oluşturma açısından yeterince hazırlıklı olmadıkları belirlenmiştir.