Akademik Veri Yönetim Sistemi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa, Adli Tıp ve Adli Bilimler Enstitüsü, Fen Bilimleri Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2020
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Merve Oka
Danışman: Zeynep Türkmen
Özet:
Atipik antipsikotik ilaçlardan olan olanzapin, sadece yetişkinlerde değil aynı zamanda
gençlerde de sıklıkla reçete edilen bir ilaçtır. Özellikle ani kalp ölümleri, epilepside azalmış
nöbet eşik seviyesi ve buna bağlı gelişen ölümler, adli toksikolojide olanzapini önemli hale
getirmektedir. Literatürde, adli ve klinik toksikolojide sıklıkla kullanılan biyolojik örneklerde
(kan, idrar, tükürük ve BOS) kromatografik olarak geliştirilmiş, tek başına Olanzapin ya da
metabolitine özgü veya çoklu psikiyatrik ilaçlarla eş zamanlı birçok çalışma bildirilmektedir.
Olanzapin kanda oldukça kararsız olduğu için postmortem olgularda kanda tespit edilmesi
karmaşıktır. Bu olgular dışında, olanzapinin tedavi amaçlı kullanımının yanı sıra suiistimal
edildiği de görülmektedir. Akut olanzapin toksisitesinin ölüme katkıda bulunduğu görülen
birçok olgu sunumu bulunmaktadır. Bu nedenle olanzapinin saç ve tırnak gibi biyolojik
örneklerden tayinine yönelik analitik yöntemlere ihtiyaç duyulmaktadır.
Referans Malzeme, bir etken madde için kalite kontrol çalışmalarında kullanılan saf veya bir
matrikse özgü oluşturulmuş materyallerdir. Bir Referans Malzemenin, Sertifikalı Referans
Malzeme (CRM) olabilmesi için kullanım amacına uygun şekilde matriksin her yerinde özgün
bir homojenliğe ve metodun kararlılığının kanıtlanması için olası belirsizliklerin
izlenebilirliğini sağlaması gerekmektedir.
Analitik yöntem validasyonunun amacı, bir analitik yöntemin belirlenen amaç doğrultusunda
güvenilir ve tekrarlanabilir sonuçlar elde edebileceğinin onaylanmasıdır. Güvenilirliği
bilinmeyen bir analitik sonucun hiçbir değeri yoktur. Bu çalışmada en hassas tayin
yöntemlerinden biri olan LC-MS/MS ile hızlı ve ucuz bir yöntem valide edilmiş olup, adli
toksikolojide olanzapinin dışlanması adına önemli fayda sağlayacağı düşünülmektedir.
Çalışmada, on noktalı kalibrasyon çözeltisi ile olanzapinin doğrusal aralığı 0,1-100 ng/mL
olarak belirlendi. Bu aralıktaki korelasyon katsayısı R2= 0.9994 olarak bulundu. Elde edilen
LOD ve LOQ değerleri sırasıyla 0.36 ng/mL ve 0.39 ng/mL’dir. Saç örneği üzerinde yapılan
sonra spike verilerine göre geri kazanım yüzdesi 0.5 ng/mL’lik konsantrasyonda
%82.43±5.46; 5 ng/mL’lik konsantrasyonda %81.80±.2.97; 50 ng/mL’lik konsantrasyonda
%96.46±1.69 bulundu. Önce spike ve sonra spike verileri ile matriks etkisinin anlaşılması için
1 ng/mL konsantrasyonda olanzapin ile yapılan 9 tekrarlı deneyler sonucunda, önce spike geri
kazanım sonuçlarının (%58.5) sonra spike geri kazanım sonuçlarına (%91.6) göre yaklaşık
yarı yarıya azaldığı görülmektedir. Tekrarlanabilirlik için 3 ayrı konsantrasyonda çalışılan
geri kazanım numunelerinden; 0.5 ng/mL konsantrasyonundaki 6 adet örneğin ortalaması
0.412±0.027 ng/mL, bağıl standart sapma değeri 6.63, 5 ng/mL konsantrasyonundaki 6 adet
örneğin ortalaması 4.09±0.15 ng/mL, bağıl standart sapma değeri 3.64, 50 ng/mL
konsantrasyonundaki 6 adet örneğin ortalaması 48.23±0.85 ng/mL, bağıl standart sapma
değeri 1.76 olarak tespit edildi. Stabilite çalışması için 7 gün ara ile analiz edilen örneklerdeki
değişim %0.0054 bulundu. Bu değer %1’in altında kaldığından geliştirilen yöntemin
stabilitesi böylelikle kanıtlamış oldu: Özetle oda sıcaklığında 1 hafta boyunca bekletilen
numunedeki değişim oranının epey düşük olması yöntemin sağlamlığının da bir kanıtı olarak
görülebilir.
Ülkemizde olanzapin etken maddesinin diğer biyolojik örneklerden belirlenmesine yönelik
çalışmalar yapılmışsa da saç örneğinden tespitine yönelik bir çalışma olmadığından, bu
çalışmanın literatüre katkısının önemli olduğu düşünülmektedir. İleriki çalışmalar ile daha
düşük tayin limitlerine ulaşabilecek daha hassas yöntemlerin geliştirilmesi hedeflenmektedir.