Bulanık Bilişsel Haritalar Tekniğini Kullanarak Bilinçli Farkındalıklı Çeviklik Kavramının Bütünsel Analizi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa, Mühendislik Fakültesi, Endüstri Mühendisliği Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Özlem Göçmen
Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): Dilek Yılmaz
Eş Danışman: Merve Gerçek
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Teknolojide yaşanan gelişmeler ve Covid-19 pandemisi gibi beklenmeyen durumlar, iş yaşamını daha değişken, belirsiz, karmaşık ve muğlak hale getirmiştir. Organizasyonlar, rekabetçi ve hızla değişen iş yaşamındaki tehditlerle baş etme, fırsatlardan yararlanabilme ve değişiklikler ile başa çıkabilmek için farklı çeviklik uygulamalarını (müşteri çevikliği, ortaklık çevikliği, operasyonel çeviklik, dijital çeviklik vb) kullanmaya başlamıştır. Bununla birlikte, literatür incelendiğinde araştırmacılar tarafından çevik uygulamalarla ilgili pek çok aksaklık tespit edildiği görülmüştür. Çevik çalışmaya gayret eden çalışanlar bilinçli farkındalık uyguladıklarında kendilerine ve çevrelerine daha dikkatli olurlar, daha iyi kararlar verebilirler. Organizasyonel bilinçli farkındalığın olduğu iş ortamlarında, bir organizasyon çevresi hakkındaki ayırt edici detayları yakalayabilir ve iyileştirebilir. Bu çalışmada çeviklik boyutları ile bilinçli farkındalık kavramlarının birbirleriyle ve sistemdeki diğer kavramlarla etkileşimine odaklanılmıştır. Bu etkileşimi analiz etmede, çok boyutlu yapıları daha iyi analiz etme fırsatı verdiği için Bulanık Bilişsel Harita aracı kullanılmıştır. Bulanık Bilişsel Harita yardımıyla, kuruluşların çeviklik boyutları ile bilinçli farkındalık ve organizasyonel bilinçli farkındalık kavramları bütünsel olarak değerlendirilmiştir. Bulanık Bilişsel Harita aracılığıyla, araştırma için belirlenen 41 değişkenin birbiriyle ilişkileri incelenmiş, 15 adet senaryo 3 seviyede oluşturulmuş ve analiz edilmiştir. İlk olarak bireysel seviye senaryoları oluşturulmuştur. Bu seviyede ele alınan 2 senaryoda; bilinçli farkındalık kavramı; duygusal çeviklik, öğrenme çevikliği, işgücü çevikliği gibi bireysel seviyede olan çeviklik kavramları üzerinde çalışılmıştır. İkinci olarak organizasyonel seviye senaryoları oluşturulmuştur. Bu seviyede ele alınan 10 senaryoda; organizasyonel seviyede olan çeviklik kavramları; organizasyonel bilinçli farkındalık, alıcı değişkenler; verici değişkenler; dijitalleşme, yenilikçilik, algılama, kavrama, dönüştürme, ekonomik performans, sosyal performans ve çevresel perfromans kavramları üzerinde çalışılmıştır. Son olarak hem bireysel hem de organizasyonel seviyenin birlikte ele alındığı senaryolar oluşturulmuştur. Bu seviyede ele alınan 3 senaryoda; bilinçli farkındalık, organizasyonel bilinçli farkındalık, dijitalleşme ve çeviklik kavramları üzerinde çalışılmıştır. Analiz edilen her senaryoda, üzerinde çalışılan pek çok kavramda farklı düzeylerde değişimler gözlenmiştir. Sonuç olarak çeviklik, dijitalleşme ve bilinçli farkındalık kavramlarının her birinin, organizasyonların tüm katmanlarındaki (bireysel, organizasyonel ve ağ) kavramlara önemli etkileri olduğu tespit edilmiştir.