Akademik Veri Yönetim Sistemi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2018
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Ece TURHAN
Danışman: Doğanay Tolunay
Özet:
İnsan sağlığı ve çevre üzerinde yüzyıllardır yarattığı olumsuz etkilerinin yanında kentsel katı atık ayrıca sera gazı salımlarına katkı yapan bir kaynaktır. Enerji üretimi ve tüketimi, arazi kullanımı, arazi kullanım değişiklikleri ve ormancılık (LULUCF), sanayi gibi kaynaklara nazaran insan - kaynaklı sera gazı salımlarının daha azından (%5’in üzerinde) sorumlu olan atık sektöründen atmosfere önemli bir CO2-harici sera gazı olan metan salımı gerçekleşmektedir. Karbondioksitin ısıyı atmosferin içinde tutma potansiyelinden 25 kat fazla bir etkiye sahip olan bu metanın büyük bir kısmı da kentsel katı atığın uzaklaştırılmasından kaynaklanmaktadır. Tüm dünyada yaşanan nüfus artışı, ekonomik büyüme, tüketim alışkanlıklarının değişmesi gibi etkenlere bağlı olarak miktarı giderek artan ve içeriği karmaşıklaşan ve bir küresel ısınma kaynağı olan kentsel katı atığın, insanlığın başa çıkması gereken sorunlardan biri olduğu ortadadır.
Türkiye tarafından 2016 yılı için hazırlanan ulusal sera gazı envanterinde, atık sektöründen (atıksu ve endüstriyel katı atık hariç) kaynaklanan toplam (brüt) sera gazları salımının 17,7 milyon ton CO2 eşdeğeri seviyesinde olduğu belirtilmektedir. Ulusal envanterde atık sektörü kaynaklı salımlar IPCC (2006) kılavuzunda sunulan metodoloji ve emisyon faktörleri kullanılarak hesaplanmıştır. Kişi başı katı atık oluşumundan yola çıkılarak tahminlerin yapıldığı envantere göre İstanbul’da kentsel katı atık kaynaklı toplam (brüt) sera gazı salımları 3,3 milyon ton CO2 eşdeğerine denk gelmektedir. Bununla birlikte Türkiye’de kentsel katı atık kaynağına dair veri kalitesinin zayıf olduğu ve ulusal envanterde çok genel kabullere dayanan belirsizliği fazla tahminler yapıldığı görülebilmektedir. Bu tez çalışmasında IPCC (2006) kılavuzunda belirtilen yöntemler ve İstanbul özelinde temin edilebilen veriler kullanılarak, ülkenin en kalabalık kenti İstanbul’da kentsel katı atık kaynaklı oluşan sera gazı salımları tahmin edilmiştir. Çalışma esnasında katı atıklarla ilgili tutulan kayıtların yeterince sağlıklı olmadığı, kimi yıllara ait verilere ulaşmanın neredeyse imkânsız olduğu açığa çıkmıştır. Veri toplama aşamasında yaşanan güçlüklere rağmen, İstanbul için kentsel katı atıklardan kaynaklanan toplam (brüt) sera gazları salımının ulusal envanterde verilen değerden daha yüksek olduğu (5,6 milyon ton CO2 eşdeğ.) belirlenmiştir. Bu çalışma doğrultusunda kentsel katı atık kaynaklı salımların yerel ölçekte hesaplanması, katı atık yönetimi ile ilgili verilerin düzenli olarak tutulması ve kamuoyuyla şeffaf bir şekilde paylaşılması gerektiği sonucuna ulaşılmıştır.