Düşme Riski Saptanan Yaşlılarda Ekstremite Güçlendirme, Denge Egzersizleri Eğitiminin ve İzleminin Etkinliği
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa, Florence Nightingale Hemşirelik Fakültesi, Hemşirelik Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2022
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Ayşe Didem Çakır
Danışman: Funda Büyükyılmaz
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Araştırma; düşme riski saptanan yaşlılarda ekstremite güçlendirme ve denge egzersizleri eğitiminin ve izleminin etkinliğini belirlemek amacıyla yarı-deneysel tasarım türünde planlandı. Araştırma evrenini, İÜC Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Hastanesi Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon Anabilim Dalı Osteoporoz Polikliniği'nde takip edilen yaşlı bireyler oluşturdu. Örneklem ise, araştırmaya dahil edilme kriterlerine uyan ve araştırmaya katılmayı kabul eden 94 yaşlı birey ile gerçekleştirildi. Araştırmada deney grubunda yer alan yaşlı bireylerin poliklinik takibinde, ekstremite güçlendirme ve denge egzersizleri hakkında eğitim verildi. Haftada 3 gün ve 12 haftalık süre ile gerçekleştirilen bu egzersiz programı, hastaların hareketlilik ve denge düzeyini arttıracak şekilde kademeli olarak gerçekleştirildi. Ayrıca deney grubunda yer alan yaşlı bireylere, araştırmacı tarafından kısa telefon mesajı uygulaması ile egzersizlerini hatırlatıcı bilgi mesajı iletildi ve her haftanın sonunda da telefonla aranarak, bir sonraki hafta uygulamaları gereken egzersiz programı açıklandı. Kontrol grubunda yer alan yaşlı bireylere ise, poliklinikte takip edilen rutin prosedür uygulandı. Her iki grupta yer alan yaşlı bireyler; 4. haftanın sonunda poliklinik kontrolüne çağırıldı ve düşme riski durumlarına ilişkin tanılama yapıldı. Araştırma verileri; Yaşlı Bilgi Formu, Barthell Yaşam Aktiviteleri Indeksi (BI), Mini Mental Test (MMT), Tandem Yürüyüş Testi, Tinetti Denge ve Yürüme Testi, Uluslararası Düşme Etkinlik Ölçeği ile toplandı. Ayrıca yaşlı bireylerin düşme riski düzeylerini etkileyebilecek fiziksel değerlendirmelerde (adım uzunluğu, ayak açıklığı, eklem hareket açıklığı) araştırmacı tarafından gerçekleştirildi. Verilerin analizi bilgisayarda tanımlayıcı ve önemlilik analizleri kullanılarak gerçekleştirildi. Çalışma kapsamındaki yaşlı bireylerin, yaş ortalamasının 70.18±5.40 yıl, %85'inin kadın, %50'sinin osteoporoz tanısının, %80,85'inin yardıma ihtiyacı olduğu, %68,90'unun sürekli ilaç kullandığı, %81,91'inin yürümek için yardımcı bir araca ihtiyaç duymadığı belirlendi. Düşme riskini arttırabilecek faktörlerden MMT ortalamasının "normal düzeyde", BI ortalamasının "hafif derecede bağımlığı", Beden Kitle Indeksi ortalamasının "fazla kilolu", Kalsiyum ve Parathormon düzeylerinin "normal düzeyde" ve D vitamini (25-Hidroksi D vitamini) düzeylerinin ise, "yetersiz" olduğu görüldü. Yaşlı bireylerin düşme riskini arttırabilecek biyo-fizyolojik özellikler açısından deney ve kontrol grupları arasında istatistiksel olarak anlamlı farklılık saptanmadı (p>0,05).Tandem Yürüyüş Testi puan ortalamaları açısından gruplar arasında tüm izlemlerdeki değerlerin benzer olduğu ve anlamlı farklılık olmadığı; buna karşın Tinetti Denge ve Yürüme Testi, Kalk Yürü Testi ve Düşme Endişesi puan ortalamalarının yapılan izlemlere göre deney grubu lehine anlamlı farklılıkla daha iyi/olumlu düzeyde olduğu belirlendi (p<0,05). Bu sonuçlar doğrultusunda; düşme riski saptanan yaşlı bireylerde düzenli olarak yapılan egzersiz programı hakkında eğitim ve izlemin, düşmeyi önleme ve düşme riskini azaltmada etkili bir girişim olduğunu görüldü.